X
تبلیغات
azerbaycan

azerbaycan

savalan1988@yahoo.com

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! یئنی بیر کیتاب !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

علی آقا واحیدین غزل لری!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

علی آغا واحیدیدن غزل لری بوتون موبایل لار ایچون!!!!!!

واحیدین غزل لری جاوا فرمتینده!!!!!!

savalan1988 توسط ایله

دانلود

+ نوشته شده در  شنبه هفتم دی 1387ساعت 23:27  توسط ساوالان آذربایجان   | 

یئنی بیر کیتاب جاوا فرمتینده بوتون گوشی لره!

نادر الهی و توکل کیانی نین سئچیلمیش اثرلری!!!!!!

savalan1988 این توسط ایله....

دانلود ایله می اوچون بوردا کلیک الیین.

+ نوشته شده در  دوشنبه ششم خرداد 1387ساعت 23:25  توسط ساوالان آذربایجان   | 

نازایله میسن

چوخلار اینجیکدی کی، سن اونلارا نازایله میسن

من ده اینجیک کی، منیم نازیمی آز ایله میسن

ائتمیسن نازی بو ویرانه کونولده سلطان

ائوین آباداولا ، درویشه نیاز ایله میسن

هر باخیشدا چالیبان کیپریگی مضراب کیمی

بیر قولاق وئر، بوسینیق قلبی نه ساز ایله میسن؟

باشدان آچ یایلیغی ، افشان ائله سوسن - سنبل

سن بیزیم بایراممیزسان قیشی یاز ایله میسن

سن گون اول، قوی غم میز داغدا قار اولسون، اریسین

منیم آنجاق ایشیمی سوز و گداز ایله میسن

من بو معناده غزل یازمالی حالیم یوخودی

سن جوجوق تک قوجانی فرفره باز، ایله میسن

کاکلی باشدا بوروب باغلامیسان تاج کیمی

او قیزیل ساچدان اونا ، گوللی قوتاز ایله میسن

سینه بیر دشت مغان دیر ، قوزی یان - یانه یاتیب

منیم آغلار گوزومی ، اوردا آراز ایله میسن

بو گوزللیک کی جهاندا سنه وئرمیش تانری

هر قدر ناز ائله سن ایله، کی آز ایله میسن

منی بو سوز یله آتدین، آرالاندین بیلیرم

آرانی بیر پارا نامردیله ساز ایله میسن

دستماز ایله دیگین چشمه، مسیحا قانی دیر

بیلمیرم هانسی کلیساده نماز ایله میسن؟

من  عشیران   اوخوسام، پنجه   عراق   اوسته گزه ر

گوزه لیم تورک اولالی ترک حجاز  ایله میسن

 تازا شاعر، بو ده نیز هرنه باخیرسان دیبی یوخ

چوخ اوزاتسان بو غازی، اورده گی قاز ایله میسن

بسکه زلف و خط و خالین قوپالاغین گوتدون

زلفعلی نین باشینی آزقالا داز ایله میسن

گل ! منیم ایسته دیگیم کعبه ییخیلماز، اوجالار

باشدادا کژ گئده سن ، دیبده تراز ایله میسن

خط و خالیندن آلیب مشقیمی قرآن یازارام

بو حقیقت له منی، اهل مجاز ایله میسن

منی، دان اولدوزی، سن یاخشی تانیرسان که سحر

افقی خلوت ائدیب راز و نیاز ایله میسن

  شهریار ین داغیلیب، داغدا داشا دالدالانیب

ئوزون انصاف ایله، محمودی ایاز ایله میسن.

 

اوستاد شهریار

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه نوزدهم اردیبهشت 1387ساعت 14:32  توسط ساوالان آذربایجان   | 

نازلیم

هم آی سؤنوبدو، هم الدوز چیراغ - چیراغ  نازلیم

آلا   گؤزوندن  ایراق   سئوگیلیم  ،  ایراغ   نازلیم

گلنده  ،   ده    گونشی   پای   گتیرکی   ظولماتدیر

و جانتا  ییمدادا – دای  یوخدو  بیر چیراغ   نازلیم

هانی  باهار  هاوالی   سئرچه لر  ،   سیغیرچینلار

هانی  بو  باغچادا  باغدا  او سس  سوراغ   نازلیم

ساچیندا     سئودا     پریشانلیغین    گؤره     بیلمم

قاییت – قاییت یئنه  من  آینا  ،  من  داراغ  نازلیم

تیکان   بیتیر   باخیشیمدان   آخی   علاجیم   یوخ

کی   اللریم   آسیلیبدی   اوراغ – اوراغ    نازلیم

باخیشلاریندا   بئشیکلنمیش   آل   گونشله   قاییت

هم آی سونوبدو،هم اولدوز چیراغ –چیراغ نازلیم

 

نادر الهی

ایک دره

+ نوشته شده در  شنبه هجدهم اسفند 1386ساعت 14:6  توسط ساوالان آذربایجان   | 

سئوگیلی جان

 

بیلسن گوزلیم سن نه قدر سئوگیلی جانسان

 

                      ظلم ائیله مه قوی سویله مه سینلر جان آلانسان

 


سوسدورما او گول چهره نی آلدانما رقیبه

 

                            اوز قدرینی بیل کی نه قدر ایندی جاوانسان

 

اغیاره اینانما گوزلیم قورخورام اوندان

 

                        چوخ ساده سن هر سؤز کی دیللر اینانانسان

 


گول دن ده ، چیچک دن ده ، گونش دن ده گوزل سن

 

                           سن باغ ملاحت یئتیرن سرو روانسان

 

گؤردوم یئنه مین نازیله بیگانیه باخدین

 

                      چوخ شبهه یه سالدین منی بیلدیم نیگرانسان

 

گؤر بیر نه گوزل لیکده یئتیرمیش سنی طالع

 

                           حسرت چکر عالم سنه مشهور جهانسان

 

واحید بو قدر سنده کی وار عشق و محبت

 

                     دونیا قوجالیب گئتسه چتین سن قوجالانسان

 


علی آقا واحد

 

+ نوشته شده در  جمعه بیستم مهر 1386ساعت 10:53  توسط ساوالان آذربایجان   | 

شهريارين  بيوك ننه سينه  ديديغي شعر

 

خان ننه 

خان ننه،هاياندا قالدين

 بئله با شوا دولانيم

نئچه من سني ايتيرديم

دا سنين تايين تاپيلماز

سن اولن گون ،عمه گلدي

مني گتدي آيري كنده

من اوشاق ، نه آنليايديم ؟

باشيمي قاتيب اوشاقلار

نئچه گون من اوردا قالديم.

قاييديب گلنده باخديم

يئريوي يغيشديربلار

نه اوزون ، ونه يئرين وار

( هاني خان ننه م ؟ ) سوروشدوم

دئديلر كه : خان ننه ني

آپاريبلا كربلايه

كه شفاسين اوردان آلسين

سفري اوزون سفردي

بي ايكي ايل چكر گلينجه

نئجه اغلارام ، يانيخلي

نئچه گون ائله چيغيرديم

كي سسيم ، سينم توتولدي

او ، من اولماسام يانيندا

اوزي هئچ يره گئدنمز

بو سفر نولوبدي من سيز

اوزي ،تك قويوب گئديبدي ؟

هاميدان آجيغ ائدركن

هاميا آجيخلي باخديم

سونرا باشلاديم كه :منده

گئديرم اونو دالينجا

دئديلر: سنين كي تئزدير

امامين مزاري اوسته

اوشاغي آپارماق اولماز

سن اوخي ،قرآني تئز چيخ

سن اوني چيخين جا بلكه

گله خان ننه سفردن

تله سيك، راوانلا ماقدا

اوخويوب قراني چيخديم

كي يازيم سنه :گل ايندي

داهاچيخميشام قراني

منه سوقت آل گلنده

آما هر كاغذ يازاندا

آقامين گوزي دولاردي

سنده كي گليب چيخمادين

نئچه ايل بو انتظارلا

گوني ،هفته ني سايارديم

تا ياواش، ياواش گوز آچديم

آنلاديم كه ،سن اولولوبسن

بيله بيلميه هنوزدا

اوره گيمده بير ايتيك وار

گوزوم آختارار هميشه

نه ياماندي بو ايتيك لر

خان ننه جانيم ، نوليدي

سني بيرده من تاپايديم

او اياق لاراوسته ،بيرده

دوشه نيب بير آغلايايدم

قولي حلقه سالميش ايپ تك

او اياغي باغي باغليايديم

كه داها گئدنميه ايدين

گئجه لرياتاندا ،سن ده

مني قوينوا آلاردين

نئجه باغريوا باساردين

قولون اوسته گاه سالاردين

آجي دنياني آتار كن

ايكيميز شيرين ياتارديق

يوخودا لولئي آتاركن

سني من بلشديررديم

گئجه لي ، سوقيزدراردين

اوزيوي تميزليه ردين

گنه ده مني اوپردين

هيچ منه آجيخلامازدين

ساواشان منه كيم اولسون

سن منه هاواردوراردين

مني ،سن آنام دوينده

قاپيب آرادان چيخاردين

ائله ايستيليك او ايستك

داها كيمسه ده اولورمي ؟

اورگيم دئير كه : يوق ،يوق

او درين صفالي ايستك

منيم او عزيزليگيم تك

 سنيله گئديب ، توكندي

خان ننه ، اوزون دئييردين

كه : بهشت ده ، الله

وئرجك نه ايستيورسن

بو سوزون ياديندا قالسين

منه قوليني وئريب سن

ائله بير گونوم اولورسا

بيليسن نه ايسته رم من ؟

سوزومه درست قولاخ وئر

سن ايلن اوشاخليق عهدين

خان ننه آمان ، نوليدي

بير اوشاخليغي تاپايديم

بيرده من سنه چاتايديم

سنيلن قوجاقلاشايديم

سنيلن بير آغلاشايديم

يئنيدن اوشاق اولور كن

قوجاغوندا بير ياتايديم

ائله بير بهشت اولورسا

دا ها من اوز اللهيم دان

داها بير شئ ايستمزديم

 

تبريز – شهريار- فروردين 55

 

+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم شهریور 1386ساعت 17:15  توسط ساوالان آذربایجان   | 

معرفی بعضی از بازیهای محلی خیاو

مقدمه

بازی های محلی در خیاو و تمام مشگین شهر با اکثر بازیهای شاهسون مشترک است. بازی بین ایلات شاهسون ارج بخصوصی دارد و معمول ترین تفریح هاست که نه تنها بچه ها بلکه بزرگترها هم موقع فراغت از کار جلوی اوبا مشغول می شوند. در متن بعضی از بازیهایی که معرفی می شوند با بازیهای شاهسون مشترک است. 

 

قیش گوتدی: به این صورت بود که افراد به تعداد مساوی تقسیم می شدند و دایره بزرگی می کشیدند و گروهی در بیرون دایره و گروهی نیز درون دایره می ایستادند و گروه داخل دایره نگهبان کمربندهایی بودند که روی زمین می گذاشتند و افراد بیرون سعی می کردند کمربندها را بردارند و گروه داخلی مانع از این کار می شدند و با زدن لگد به پای افراد بیرونی آنها را می سوزاندند و افراد بیرونی با برداشتن کمربندها به کمربندهای دیگر داخل دایره میزدند تا آنها را بردارند و تا برداشتن همه کمربندها این کار ادامه می یافت و بعد از برداشته شدن همه کمربند ها افراد داخل دایره کتک مفصلی از افراد بیرونی به وسیله کمربندهایی که برداشته بودند می خوردند تا اینکه افراد داخل بتوانند به پای افراد بیرونی لگد بزنند و آنها را بسوزانند.

 

گیزدیلین پاچ: این بازی به وسیله چند نفر انجام می گرفت به این صورت که یکی چشم خود را در محل مشخصی می بست و بقیه افراد قایم می شدند اگر همه افراد زودتر از فردی که چشم خود را بسته بود به محل مورد نظر می رسید و کلمه "شوبه" را می گفت فردی که چشم بسته بود این کار را دوباره تکرار می کرد تا اینکه یک نفر از قایم شدگان را پیدا می کرد و زودتر از او "شوبه" می گفت و فرد پیدا شده چشم خورد را می بست و این کار ادامه می یافت.

 

تپیک دو گوش : بازیگران دو دسته می شوند و روبروی هم می ایستند و بعد یک زانو را خم کرده روی یک پا هجوم می آورند و با زانوی خم شده همدیگر را می زنند . دسته ای برنده است که تعداد تلفاتش کم باشد.

 مره: در یک زمین مسطح شش تا چاله "مره" می کندند طوری که مره ها دو به دو سه ردیف را درست بکنند.دو بازیگر در دو طرف مره ها می نشینند و به هر مره هفت سنگریزه می ریزند. بازیگر اول سنگ"مره"ی اول خود را برداشته به "مره"های دو تا دوتا می اندازد و می گوید:"دای-دایلاغ-مه تک - بی تک" و سنگ بی تک به هر چاله که افتاد سنگهای آن چاله تصاحب می کند. بازی یه این ترتیب ادامه پیدا می کند . منتهی اگر سنگ "بی تک" توی "مره"ی خالی بیفتد بازیگر می سوزد و نوبیت بازیگر دوم می رسد. وقتی یک مره پرپر شد یکی از بازیگرها با صدای بلند می گوید:"چوش" و آن مره از بازی خارج می شود و بازیگر دیگر حق ندارد روی آن مره "بی تک" بیاندازد.

آخر سر بازیگر برنده به سنگریزه هایی که برده فال می گیرد. بدین ترتیب که سنگ اول را از بالای شانه راست و سنگ دوم را از بالای شانه چپ به پشت سر پرتاب می کند و به ترتیب می گوید:"به بهشت خواهم رفت – به جهنم خواهم رفت – دختر می گیرم – بیوه می گیرم و. . . " سنگ آخر از بالای شانه راست یا چپ انداخته شود طرف خوشحال یا دلگیر می شود.

 

دین گیلیم قوز (الله کلنگ) : یک سنگ مناسب بزرگ پیدا کرده روی آن به تخته چوب می انداختند بطوری که سنگ در وسط تخته چوب قرار گیرد و دو نفر هم وزن یکی در یک طرف چوب و دیگری در طرف مقابل می نشست و به مانند الله کلنگ امروزی بازی می کردند.

 بش داش: در این بازی که بیشتر دخترانه است دو نفر پنج سنگ کوچک(تقریبا به اندازه فندق) را انتخاب می کنند ابتدا سنگها را به زمین می اندازند یک نفر در پنج مرحله:

1- سنگها را یک یک با انداختن سنگ دیگر به هوا بر می دارد. اگر سنگ به زمین بیفتد طرف می سوزد.

2- سنگها را به زمین می اندازند و دو تا دوتا با انداختن سنگ برمی دارند.

3- سنگها را به زمین امی اندازند سه سنگ را یک بار و سنگ چهارم را نیز دوباره با انداختن سنگ برمی دارند.

4- سنگها را به زمین می اندازند و این بار نیز چهار سنگ را یکجا با انداختن سنگ پنجم بر می دارند.

5- در این مرحله سنگها را به زمین می اندازند و یکی را برداشته و با انداختن آن به هوا سنگ دیگری بر میدارند و با انداختن دو سنگ به هوا  سنگ دیگری را برداشته و همزمان با آن یکی از دو سنگ در دست را به زمین می گذاردو بعد از این کار سنگها را با انداختن سنگی از زمین بر می دارند.

در مرحله پایانی هر پنج سنگ را باهم به هوا پرتاب می کنند و با پشت دست می گیرند(در اصطلاح به اینکار "خم" گفته می شود)  و هرچه سنگهای بیشتری با  پشت دست گرفته شود طرف برنده می شود و تعداد خم ها تعیین کننده برنده بازی است.

 بی گیزیر: وسیله این بازی شلاق و عاشیق (استخوان آرنج گوسفند یا گوساله ) است و تعداد بازیکنان این بازی هر قدر بیشتر باشد شیرین تر می شود . به این ترتیب که مهره"عاشیق" تعیین کننده شخصیت افراد در بازی با انداختن آن است. این مهره دارای شش وجه بوده که دو وجه پهن دارد که یک طرف که تقریبا شکل محدب دارد پوچ(جیک) وآن طرف آن که تقریبا مقعرشکل است دزد(بوک) و قسمت ایستاده دراز تقریبا مقعر(توخان) گیزیر قسمت تقریبا محدب آن بی (بیک) می باشدو بقیه قسمتها هر کدام به ترتیب گیزیر 7 ساله و بی 7 ساله می شود که مرحله هفت به ندرت اتفاق می افتد و به مهارت کامل نیاز دارد.

با انداختن عاشیق که نقش افراد تعیین می شود بی(بیک) دستور دهنده و گیزیر اجرا کننده می باشد. گیزیر با گفتن:"بییم بییم بیر اوغرو توتمیشام دستور ندی؟" که بی یا دزد را می بخشد و یا دستور چند ضربه شلاق به وی می دهد و هر کس مهارت کمتری در انداختن عاشیق داشته باشد بیشتر دزد می شود و شلاق بیشتری می خورد.

 چیلینگ آغاج: وسایل این بازی عبارت است از یه چوب حدودا 50-60 سانتی متری و یک چوبک (چیلینگ) حدودا 20 سانتی متری. در این بازی ابتدا همانند نقطه پنالتی یک نقطه معین می کنند و بسته به توافق افراد در فاصله معینی از نقطه خطی می کشند . بازیکن  چیلینگ را باید طوری پرتاب کند که به آن طرف خط برسد اگر نرسید طرف می سوزد. بعد از این مرحله بازیکن باید با چوب به چیلینگ روی زمین ضربه زده و آن را بلند کرده و باز هم با چوب به آن ضربه بزند در اینجا بازیکن سه بار فرصت دارد اگر نتواند می سوزد هر چقدر چیلینگ فاصله بیشتری طی کند طرف امتیاز بیشتری کسب می کند. حال اگر یک بازیکن بتواند به چیلینگ سه بار ضربه بزند یعنی اول از زمین بلند کند بعد یک ضربه ماهر به طرف بالا و سپس یک ضربه محکم به چیلینگ بزند مقدار فاصله طی شده با چیلینگ اندازه گیری می شود در غیر  اینصورت اگر فرد فقط با دو ضربه چیلینگ را پرتاب کند فاصله با چوب اندازه گیری می شود . این فاصله از نقطه شروع تا محل افتادن چیلینگ است.

 ماچالیشقا(خی خی = لی لی): دایره بزرگی روی زمین می کشند و بازیگران دو دسته می شوند. یک دسته داخل خط و دسته دیگر بیرون خط می ایستند. یک نفر از دسته دوم داخل خط می آید و با یک پا بازیگران داخل خط را دنبال می کند و به هر کس که دست بزند می سوزد و از دایره خارج می شود. دسته برنده داخل خط می ماند و دسته بازنده بیرون خط می رود و بازی ادامه می یابد.

 

+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم شهریور 1386ساعت 16:56  توسط ساوالان آذربایجان   | 

بهجت آباد خاطره سی 

اولدوز ساياراق گوزله ميشم هر گئجه ياری

گج گلمه ده دير يار يئنه اولموش گئجه ياری

 

گؤزلر آسيلی يوخ نه قارالتی نه ده بير سس

باتميش گولاغيم گؤرنه دؤشور مکده دی داری

 

بير قوش آييغام! سويليه رک گاهدان اييلده ر

گاهدان اونودا يئل دئیه لای-لای هوش آپاری

 

ياتميش هامی بير آللاه اوياقدير داها بير من

مندن آشاغی کيمسه يوخ اوندان دا يوخاری

 

قورخوم بودی يار گلمه يه بيردن ياريلا صبح

باغريم ياريلار صبحوم آچيلما سنی تاری!

 

دان اولدوزی ايسته ر چيخا گؤز يالواری چيخما

او چيخماسادا اولدوزومون يوخدی چيخاری

 

گلمز تانيرام بختيمی ايندی آغارار صبح

قاش بيله آغارديقجا داها باش دا آغاری

 

عشقين کی قراريندا وفا اولمياجاقميش

بيلمم کی طبيعت نيه قويموش بو قراری؟

 

سانکی خوروزون سون بانی خنجردی سوخولدی

سينه مده أورک وارسا کسيب قیردی داماری

 

ريشخندله قيرجاندی سحر سويله دی: دورما

جان قورخوسی وار عشقين اوتوزدون بو قماری

 

اولدوم قره گون آيريلالی او ساری تئلدن

بونجا قره گونلردی ایدن رنگيمی ساری

 

گؤز ياشلاری هر يئردن آخارسا منی توشلار

دريايه باخار بللی دی چايلارين آخاری

 

از بس منی ياپراق کيمی هيجرانلا سارالديب

باخسان اوزونه سانکی قيزيل گولدی قيزاری

 

محراب شفقده ئوزومی سجده ده گؤردوم

قان ايچره غميم يوخ اوزوم اولسون سنه ساری

 

عشقی واريدی شهريارين گللی- چيچکلی

افسوس قارا يل اسدی خزان اولدی بهاری

                                                                    استاد شهريار

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه چهارم آبان 1385ساعت 16:5  توسط ساوالان آذربایجان   | 

گئتمک ایستیرسن بهانه سیز گئت               اویالتما مورگولو خاطره لری

 سین همن سس دیر باخیشین اوگی          گئدیرسن سسین ده یاد اولسون باری

 

سن دنیز گوینونا تولانمیش چیچک                 اوستونه دالغالار آتیلاجاقدیر

ساختا محبتین ساختا صنعت تک                  ناواختدا اوستونه توتولاجاقدیر

 

یولار تک دوشنیم آیاقلارینا                            سنه یالواریم می؟ بو ممکن دئییل

قویمارام قلبیم تک ووقاریم سینا                    آلچالیب یاشاماق عمور گون دئییل

 

دئمیرم سن اوجا بیر داغسان ائیل                 دئمیرم علاجیم قالیبدیر سنه

نه سنده محبت قارا پول دئییل                     نه من دیلنچی یم ال آچیم سنه

 

گئتمک ایستیرسن نه دانیش نه دین             یوخ اول اوزقلارتک دوماندا چنده

نه ییمی سئومیشدین دئییه بیلمدین            ایندیسه یوز عییب گرورسن منده

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ياشاسين آذربايجان                      ياشاسين آزادليق

ياشاسين آنا ديليميز

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه یکم شهریور 1385ساعت 11:13  توسط ساوالان آذربایجان   | 

آنا

بير جوجوق ايديم يئره گومديلار سني
حياتا قانادسيز آتديلار مني
باخ نئجه پوزولوب عمرين گلشني
حيات سن سيز منه زنداندير آنا!

قوينوندا بسله نر گوزل ديلكلر
لاييقدير سجده يه سنه ملكلر
نرده سن، گوزلريم هپ سني بكلر
باخ اولادين ناسيل گرياندير آنا!

سن بير گونش ايدين، دوغدوندا باتدين
يازيق اولاديني غملره آتدين
بير جواب وئر، هانكي مرادا چاتدين
تورپاقلاردا نئچه زماندير آنا!؟

بير آه چكسم سنسيز قوپمازمي طوفان؟
عزيزيم آنا جان، گوزوم آنا جان
يوموق گوزلريني آچ دابير اويان
ايندي زمان باشقا زماندير آنا!

ييخيليب پايينه اولمك ايسته رم
آناليق مهريني گورمك ايسته رم
سني گورمك ايچون اولمك ايسته رم
تسلليم آه ايله فغاندير آنا!

یازان:  صمد وورغون

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهاردهم تیر 1385ساعت 18:25  توسط ساوالان آذربایجان   | 

یازینین آدی: آذربایجان ! آذربایجان!

چوخ كئچميشه م بو داغلاردان
دورنا گوزلي بولاقلاردان
ائشيتميشه م اوزاقلاردان
ساكت آخان آرازلاري
سيناميشام دوستي ياري


ائل بيلير كي سن منيم سن
يوردوم يووام مسكنيم سن
دئمه ك دوغما وطنيم سن
آيريلارمي كونول جاندان
آذربايجان، آذربايجان



من بير اوشاق، سن بير آنا
اودور كي باغلي يام سانا
هانكي سمته، هانكي يانا
هي اوچسامدا يووام سن سن
ائليم، گونوم، اوبام سن سن



فقط سندن گن دوشنده
آيريليق مندن دوشنده
ساچلاريما دن دوشنده
بوغاز آيلار، ايللر مني
قيناماسين ائللر مني



داغلارينين باشي قاردير
آغ اورپه گين بولوتلاردير
بويوك بير كئچميشين واردير
بيلينمه يير ياشين سنين
نه لر چكميش باشين سنين



دوشدون اوغورسوز ديللره
نحس آيلارا، نحس ايللره
نسللردن نسللره
كئچن بير شهرتين واردير
اوغلون قيزين بختياردير



هي باخيرام بو دوزلره
آلا گوزلي گوندوزلره
قارا خاللي آغ اوزلره
كونول ايستر شعر يازا
گنجله شيرم يازا يازا



بير طرفين بحر خزر
ياشيل باش سونالار گزر
خياليم دولانار، گزر
گاه موغاني، گاه ايلداري
منزل اوزاق، عمريم ياري



سيرا داغلار گن دره لر
اوره ك آچان منظره لر
جيران قاچار، جويور مه لر
نه چوخدور اويلاغين سنين
آرانين، يايلاغين سنين



كئچ بو داغدان بو آراندان
آستارادان لنكراندان
آفريقادان هندوستاندان
قوناق گلير بيزه قوشلار
ظلم اليندن قورتولموشلار



بو يئرلرده ليمون ساري
اگير، سالير بو داقلاري
داغلارينتين دوم آغ قاري
يارانميشدير قارلي قيشدان
بير سنگردير يارانيشدان



لنكرانين گولي رنگ رنگ
يوردوموزون قيزلاري تك
دمله چايي، توك وئر گورك
آنامين دلبر گليني
يادلارا آچما اليني



ساري سنبل بيزيم چورك
پامبيغيميز چيچك- چيچك
هر اوزومدن بير شيره چك
سحر- سحر آج قارينا
قوت اولسون قوللارينا



مين قازاخدا كوهلن آتا
يالمانينا ياتا- ياتا
آت قان تره باتا- باتا
گوي يايلاقلار بئلينه قالخ
كپه ز داغدان گوي گوله باخ



اي آزاد گون، آزاد انسان
دويونجا ايچ بو بهاردان
بيزيم خاللي خالچالاردان
سر چنار كولگه سينه
آلقيش گونش اولكه سينه



كونلوم گئچير قارا باغدان
گاه بو داغدان گاه او داغدان
أخشام اوستي قوي اوزاقدان
هاوالانسين خانين سسي
قاراباغين شكسته سي



گوزل وطن‍ ‍‍‍‍‌معنان درين
بئشيگيسن گوزللرين
عاشق دييه ر، سرين- سرين
سن گونشين قوجاغيسان
شعر، صنعت اوجاقيسان


اولمز كونول ، اولمز اثر
نظامي لر، فضولي لر
الين قلم، سينه ن دفتر
دئه، گلسين هرنه يين واردير
دئييلن سوز يادگاردير



بير دون بيزيم باكي يه باخ
ساحيللري چيراغ- چيراغ
بوروقلارين هايقيراراق
نعره چالير بوز چوللره
ايشيقلانير هر داغ دره



نازلاديقجا سرين كولك
ساخللره سينه گرك
بيزيم باكي، بيزيم اوره ك
ايشيقدادير قوت سوزي
سحرلرين اولكر گوزي



گوزل وطن او گون كي سن
آل بايراقلي بير سحردن
الهام آلدين، يارانديم من
گولور توپراغ، گولور انسان
قوجا شرقين قاپو سو سان



نغمه لريم سرين – سرين
عاشقي يم بو گونلرين
آتاميز شانلي رهبرين
گنجليگي سويله نير بوردا
حيات وئرميش بيزيم يوردا



دينله مني، گوزل وطن
بير سوز گلير اورگيمدن
خلقيميزين عشقيله سن
گوله جكسن هر بير زمان
آذربايجان، آذربايجان

یازان:  صمد وورغون

گوندرن: ساوالان (بهزاد)

 

+ نوشته شده در  دوشنبه پانزدهم خرداد 1385ساعت 11:51  توسط ساوالان آذربایجان   | 

 

*OLU TANRININ ADILA*

اولو تانرينين آديلا

ویژگی های زبان تورکی و مقایسه کوتاه بین تورکی و فارسی

متأسفانه در دوران پهلوی،به پیروی از افکار ملی گرایانه افراطی و شوونیستی بیش از نیم قرن در این باب سیاست جبر و تحمیل اعمال شد و از چاپ و انتشار هر گونه کتاب تورکی جلوگیری به عمل آمد و زبان فارسی هم بصورت زبان انحصاری دولتی و تحمیلی در آمد!در نتیجه این سو ء تدبیر و انحصار طلبی و سیاست زور گویی،زبانهای غیر فارسی مردم ایران،بویژه تورکی رسما" ممنوع شد.البته اینگونه رویه و اعمال غیر انسانی و ضد مردمی بدون واکنش نماند و در مردمی که زبانشان ممنوع اعلام شده بود عکس العمل هایی نا مطبوع و گاهی کینه و نفرت برانگیخت و خواه و نا خواه از شیرینی لهجه فارسی هم در مذاق آنها کاسته شد!؟

بعد از سقوط رژیم پهلوی و رفع ممنوعیت دولتی در مدت کوتاهی کتاب و مجله و روزنامه به زبان تورکی چاپ و منتشر شد و دیوانهای شعرای تورکی گو قدیم و جدید تجدید چاپ گردید و زبان تورکی مجددا" ولو بطور نسبی فرصت و میدان هنرنمایی یافت.

در حال حاضر 25 لهجه یا زبان تورکی در مناطق مختلف شوروی سابق،ترکستان شرقی(چین)،ترکیه و بالکان زبان رسمی مردم است و در حدود20 لهجه یا زبان تورکی دارای کتابت و ادبیات کتبی است.

ادبیات شفاهی تورک ها بسیار غنی است و در هر منطقه ضمن ویژگی های عمومی و قدیمی خصوصیات محلی را نیز در بردارد.ادبیات شفاهی تورک زبانان ایران شاید غنی ترین و یا یکی از غنی ترین آنها در نوع خود میباشد.

کتاب ده ده قورقود که داستانهای اقوام اوغوز را بازگو میکند،یکی از قدیمی ترین آثار ادبیات شفاهی است و بطوریکه اغلب دانشمندان معتقدند،همچنانکه از متن کتاب هم بر می آید مهمترین وقایع تاریخی این داستانها در آذربایجان و در قسمت شرقی آناطولی رخ داده و در آن از قهرمانی ها و ویژگی های قومی و قبیله ای مردم این سرزمین سخن رفته است.

طبق آمارهای اخیر در دنیا شش هزار زبان موجود است که نیمی از آنها کمتر از ده هزار و یک چهارم آنها کمتر از یک هزار گویشور دارند و تنها 20 زبان هستند که صدها میلیون نفر بدانها سخن می گویند.زبان شناسان معتقدند که یک زبان به شرطی می تواند زنده بماند که حداقل یک صد هزار نفر گویشور داشته باشد بنابراین بیش از نیمی از زبانهای حاضر در حال نابودی هستند.

اینترنت،حکومتهای ملی در گزینش و تحکیم زبانهای ملی و تضعیف دیگر زبانها نقش مهمی دارند. پیشرفت علمی و صنعتی شدن و روشهای ارتباطی نوین نیز به نابودی زبانها کمک می کند.زبانی که در اینترنت نباشد زبانی است که در دنیای نوین "دیگر وجود ندارد"،این زبان مورد استفاده قرار نمی گیرد و در تجارت هم بکار نمی رود.

در حال حاضر هر سال ده زبان از بین می رود،افق آینده نیز تیره تر به نظر میرسد.برخی چنین پیش بینی کرده اند که 50 تا 90 درصد زبانهای فعلی در این قرن از بین می روند و بدین سبب حفظ آنها امری ضروری به شمار میرود.

مسئله زبان در قرن21 ام دو سئوال را مطرح میسازد.از یکسو زبانهای ملی یا پر گویشور چگونه در برابر پیشتازی زبان انگلیسی مقابله کنند؟از سوی دیگر،زبانهای فرعی یا محلی چگونه می توانند از خطر نابودی نجات یابند و در جهت توسعه پیش بروند؟

برای حمایت از زبانهای محلی و جلوگیری از نابودی آنها در 10-12 سال اخیر مقامات بین المللی تصمیماتی اتخاذ و قطعنامه هایی صادر کرده اند . از جمله:

در18 دسامبر 1992 مجمع عمومی سازمان بین الملل متحد بیانه مربوط به حقوق اشخاص متعلق به اقلیت های قومی یا ملی،مذهبی و زبانی را به تصویب رساند.این بیانیه کشورها را موظف کرد تا از موجودیت و هویت اقلیتها در داخل مرزهایشان حمایت کنند.از میان حقوق پیش بینی شده برای اشخاص متعلق به اقلیتها عبارتند از:حقوق برخورداری از فرهنگ خاص خودشان / حق استفاده از زبانشان / اجازه شرکت مؤثر در فعالیت های فرهنگی،مذهبی،اجتماعی،اقتصادی و زندگی عمومی و نیز در تصمیم گیریهای مربوط به اقلیتی که به آن متعلق هستند./ اجازه تاسیس و اداره موسسات مربوط به خودشان،حق ایجاد ارتباط صلح جویانه و خالی از تبعیض با اعضای گروه خودشان یا دیگر اتباع کشورهای دیگری که با آنها پیوندهای مشترک قومی ، مذهبی و زبانی دارند.این نخستین سند قابل قبول جهانی و جامع مربوط به حقوق اشخاص وابسته به اقلیتهاست و از همین رو بر نحوه اجرا و تصویب قوانین ملی کشورها تأثیر خواهد گذاشت.

شباهت و خویشاوندی زبانها از دو نظر بررسی میشود:

1-منشأ زبانها

2-ساختمان و شکل خارجی زبانها(موروفولوژی)

زبان تورکی از نظر منشأ جزو زبانهای اورال-آلتای و یا به بیان صحیحتر،از گروه زبان های آلتائی است.

زبانهای اورال-آلتای به مجموعه زبانهایی گفته میشود که مردمان متکلم به آن زبانها از منطقه بین کوه های اورال-آلتای(در شمال ترکستان)برخاسته و هر گروه در زمانهای مختلف به نقاط مختلف مهاجرت نموده اند.

این گروه زبانها شامل زبانهای فنلاند،مجارستان(اورالیک)و زبانهای تورکی،مغولی،منچو و تونقوز(زبانهای آلتائیک)میباشد.

از نظر ساختمان و موروفولوژی زبانها به سه دسته تقسیم میشوند:

1-زبانهای تک هجائی ویاتجریدی :مانند زبان چین جنوب شرقی آسیا.در این زبانها کلمات صرف نمی شوند و پسوند و پیشوند نمی گیرند و تغییر نمی کنند.گرامر منحصر به نحو و ترکیب و ترتیب کلمات است که معانی کلمات را تغییر میدهد.در این زبانها آکان یا استرس(تاکید یا وورغو)،تن صدا و انتو ناسیون یا آهنگ ادای کلمات و جمله بسیار مهم است و معنا را مشخص میکند.در زبان چین تعداد کمی از واژه ها تک هجایی هستند.

2-زبانهای تحلیلی یا صرفی : در این زبانها ریشه کلمات هم ضمن صرف تغییر می نماید مانند:گفتن - می گویم. زبانهای هند و اروپائی و از آن جمله زبان فارسی جزو این گروه می باشند.

3-زبانهای التصاقی یا پسوندی : در این زبانها کلمات جدید و صرف افعال از چسبانیدن پسوندهای مخصوص به ریشه کلمات ایجاد میشود و این مسئله سبب پیدایش لغات جدید و غنای لغوی می گردد.در این زبانها ریشه ثابت و در موقع صرف تغییر نمی یابد.پسوندها تابه آهنگ ریشه بوده و به آسانی از آنها قابل تشخیص اند. زبان تورکی و گروه زبانهای اورال-آلتائی جزو این دسته می باشند.

در زبانهای هند و اروپائی از جمله فارسی پیشوندهای جر(ادات)یا حروف اضافه وجود دارد. در صورتی که در تورکی پیشوند وجود ندارد. مثلا در برابر کلمه ی انترناسیونال (فرانسه)و بین الملل(عربی)،در تورکی میلّتلر آراسی و یا اولوسلار آراسی گفته میشود.یعنی به جای پیشوند ، پسوند بکار میرود،چون در تورکی کلمات از آخر تکامل و توسعه پیدا می کنند.

در زبانهای هند و اروپائی عنصر اصلی(مبتدا و خبر)در بتدا قرار می گیرد و عناصر بعدی با ادات ربط یه شکل حلقه های زنجیر به یکدیگر مربوط میشوند و اگر عناصر بعدی قطع شوند ساختمان جمله ناقص نمی شود . ولی در تورکی ترتیب عناصر کاملا بر عکس است . یعنی ابتدا باید عناصر ثانوی و فرعی تنظیم و گفته شود،عنصر اصلی، یا فعل هم در آخر قرار می گیرد. مثال در فارسی = من به شیراز رفتم تا دوستم را ببینم که اخیرا از فرانسه آمده و در آنجا شش سال طب خوانده است.

حال همین مثال در تورکی = آلتی ایل صب اوخویاندان سونرا فرانسادان یئنی قاییدان دوستومو گؤرومک اوچون شیرازا گئتدیم.

جی،ال،لویس در دستور خود اجزای جمله تورکی را به ترتیب زیر می شمارد:

1-فاعل2-قید زمان 3- قید مکان 4-مفعول غیر صریح5-مفعول صریح6-قید و هر کلمه ای که معنی فعل را تغییر دهد7-فعل.

هر چیز معین بر غیر معین مقدم است،یعنی اگر مفعول صریح معین باشد بر مغعول غیر صریح غیر معین مقدم میشود.مثال جمله مرتب تورکی چنین است:

نقاش گئچن گون موزده گلن لره تابلولارینی اوزو گؤستردی یعنی نقاش روز گذشته در موزه تابلوهای خود را به تماشاچیان خودش نشان داد.

بعلاوه هر عنصری از جمله که به آن بیشتر اهمیت داده شود نزدیک فعل قرار می گیرد.

در صورتی که جمله با فعل ختم نشود جمله معکوس گفته میشود که در محاوره ،شعر و سبکهای خاص به کار میرود.

هماهنگی اصوات:یکی از بارزترین ویژگی های تورکی هماهنگی اصوات است.اصوات یا آواها در زبان به عنوان عناصر بسیط تشکیل دهنده کلمات دارای نقش اساسی هستند در زبان تورکی بین اصوات مختلف ریشه وپسوند هماهنگی موجود است.

هماهنگی اصوات سبب میشود که کلمات تورکی دارای آهنگ خاص بوده و تلفظ صحیح آنها اثر مطبوعی در شنونده ایجاد نماید.

حروف یا صداهای رایج تورکی 32 عددند که از آنها 9صائت و بقیه صامت هستند.

در تورکی بر خلاف فارسی و عربی صدادارها کوتاه اند و به همین علت شعرای تورکی گو در شعر عروضی به اجبار از کلمات فارسی یا عربی استفاده کرده و یا بعضی اوقات صداها را کشیده تلفظ می کنند.وزن عروضی بر خلاف وزن هجایی برای شعر تورکی مناسب نبوده و در شعر معاصر جای سابق خود را از دست داده است.شعر تورکی قبل از پذیرفتن اسلام با وزن هجایی سروده شده و "قوشوق" یا "قوشقی" نامیده میشد.بعد از آنکه بر اثر مهاجرتها تورکان به اعراب و فارسی زبانان نزدیک شدند وزن عروضی آن را از آن اقتباس و به مرور وزن کلاسیک شعر تورکی قرار دادند.با وجود این شعرای خلقی (اوزانها و عاشیقها) اشعار خود(بایاتی ، قوشما و...)را با وزن هجائی سروده اند.

در بررسی مقایسه ای زبانها از چهار نقطه نظر تحقیق میشود:

1-از نظر جمله بندی یا نحو

2-از نظر مورفولوژی یا شکل خارجی و پسوندها

3-از نظر آوائی یا فونتیک(صداها)

http://tansu.blogfa.com

اینک درباره لغات و مخصوصا" افعال تورکی در مقایسه با لغات و افعال فارسی توضیحاتی داده میشود.

در این باب امیر علیشیر نوائی در حدود 500سال قبل در کتاب محاکمة اللغتین بحث قابل توجهی نموده و بعنوان مثال یکصد لغت تورکی را که معادل آنها در فارسی نیست مطرح نموده است ،همچنین تعداد زیادی از افعال تورکی را که فارسی ندارد برشمرده است.

نوائی می گوید معادل این کلمات که صد تای آن بعنوان نمونه ذکر شد در فارسی وجود ندارد،بنابراین اگر بخواهیم معانی این کلمات را به فارسی زبانها بفهمانیم ناچار باید به کمک جمله هایی با کمک گرفتن از کلمات عربی متوسل شویم.

لغاتی را که نوائی در کتاب خود بعنوان مثال بکار برده کلمات تورکی جغتائی است و اغلب برای تورک زبانان ایران نا آشناست از اینجهت در این رساله به جای آنها لغات مشابه تورکی آذربایجانی بکار برده شده است.

در این رساله در حدود 1700 کلمه تورکی آذربایجانی درج شده که در فارسی کلمه مستقلی برای آنها بکار نمی رود. ضمنا" بعنوان نمونه در حدود 350 کلمه تورکی نقل شده که عینا" در فارسی بکار میرود مانند:آقا،خانم،سراغ،اوغور،قاب،قاشق،قابلمه،دولمه،بیرق،سنجاق و امثال آنها.

در مقایسه دیکسیونرهای تورکی آذربایجانی تورکی ترکیه مشاهده میشود لغاتی که معادلشان در فارسی موجود نیست در دو لهجه تورکی یکی نبوده و در بیش از 30%لغات با هم متفاوتند.از طرفی از هر ریشه لغتی 1- 4 کلمه ذکر شده،در صورتیکه در تورکی از یک ریشه تعداد زیادی کلمات ساخته میشود و هر کدام معنی بخصوصی دارند.ضمنا" باید خلطر نشان نمود که در حال حاضر 28 زبان یا لهجه مستقل تورکی وجود دارد که 20 لهجه آن دارای کتابت و ادبیات میباشند و هر کدام دارای لغات مترادف بیش از یک هزار لغت تورکی آذربایجانی می باشند.با این ترتیب معلوم میشود که هزاران کلمه در تورکی موجود است که معادل آنها در زبان فارسی موجود نیست.

در زبان تورکی کلماتی با اختلاف جزئی(نوآنس)در معانی موجود است که در فارسی نیست.مثلا"برای انواع دردها کلمات:

آغری/ آجی/ سیزی/ یانقی/ زوققو/ سانجی/ گؤینه مک/ گیزیلده مک اینجمک، بکار می رود که هر کدام درد بخصوص را بیان می کنند.

آغری معادل درد فارسی است(درد عضوی).

سانجی به درد کولیک احشاء تو خالی گفته میشود مانند قولنج روده،

آجی به درد پرووکه گفته میشود مانند درد در موقع کشیدن دندان.

سیزی به درد خفیف سوزش دار گفته میشود.

یانغی معادل سوزش میباشد.

زوققو درد همراه ضربان است مانند درد آبسه ودرد عقربک انگشتان و امثال آنها.

گؤینه مک شبیه سوختن است و در دقایق اول سوختگی دیده میشود.

اینجیمک دردر موقع پیچ خوردگی مفاصل و یا درد حاصل از ضربه و سقوط میباشد.

گیزیلده مک درد شبیه گزگز کردن دردناک می باشد.

در فارسی برای تمام حالات فوق لغت درد و یا سوزش بکار می رود.

در تورکی به گریه کردن آغلاماق گفته میشود.ولی این کلمه مترادفهای زیادی دارد که هر کدام حالات مختلف گریه را بیان می کند.مثلا":

آغلامیسماق یعنی بغض کردن و به حالت گریه افتادن بدون اشک ریختن.

بؤزمک به معنی حالت گریه گرفتن کودک.

دولوخسونماق به معنی حالت گریه به خود گرفتن و متأثر شدن بزرگسال و پر شدن چشم از اشک میباشد.

آغلاشماق به معنی گریه دسته جمعی و تعزیه بکار میرود.

هؤنکورمک با صدای بلند گریه کردن و هؤککولده مک گریه با هق هق میباشد.

بوزلاماق با صدای بلند گریه کردن و از سرما لرزیدن میباشد.

ایچین چالماق به معنی از فرط گریه کردن گریه بدون اشک و یا هق هق نمودن است .

کؤیرلمک به معنی حالت گریه دست دادن است.

در تورکی جغتائی اینگره مک و سینگره مک به معنی یواش یواش بطور مخفی گریه کردن و سیقتاماق به معنی زیاد گریه کردن و اؤکورمک به معنی با صدای بلند گریه کردن میباشد.همچنین ییغلاماق به معنی گریه کردن و اینجگیرمک به معنی با صدای نازک گریه کردن است.

در تورکی اوُسانماق به بیزار شدن و به تنگ آمدن می گویند.بیقماق،بئزیکمک،بئزمک و چییریمک هم با اختلاف جزئی همان معنی را میدهد مثلا":چییریمک بیشتر بمعنی زده شدن میباشد.

ترپشمک به معنی تکان خوردن

و ترپتمک به معنی تکان دادن است

ولی چالخالاماق به معنی تکان دادن به منظور سوا کردن(مثلا سوا کردن کره از ماست)،

قاتیشدیرماق به معنی مخلوط کردن

و قاریشدیرماق به معنی به هم زدن با قاشق و غیره .. میباشد.

ییرقالاماق به معنی تکان دادن و جنباندن

و سیلکه له مک به معنی تکان دادن درخت و یا لباس و فرش و امثال آن میبا شد.

در فارسی برای هیچکدام از این تعبیرات لغات مستقل به خصوصی وجود ندارد.

ایمرنمک،قیمسانماق که با اختلاف جزئی به معنی آرزو کردن و هوس کردن و نیسگیل به معنی آرزوی براورده نشده و حسرت میباشد،هیچکدام معادل مستقلی ندارند.

برای دعوا کردن کلمات متعددی بکار می رود که هر کدام شکل و حالت ویژه ای را از دعوا بیان می کنند مانند:

دؤیوشمک:همدیگر را کتک زدن

ووُروشماق:همدیگر را زدن

ساواشماق:با یکدیگر دعوا و جنگ کردن و گلاویز شدن

دیدیشمک:دعوا همراه چنگ زدن همدیگر

چارپیشماق:دعوا و برخورد به یکدیگر،تصادم

دالاشماق:با هم دعوای لفظی کردن

دارتیشماق:با هم مشاجره کردن

چاخناشماق:با هم سر شاخ شدن

تؤتوشماق:دعوا با گرقتن همدیگر

بؤغوشماق:دعوا همراه یقه ی همدیگر را گرفتن و خفه کردن

تیپشمک و تیپکلشمک:دعوا همراه لگد انداختن به هم

خیرتدکلشمک یا فیرتیلاقلاشماق:دعوا همراه گلوی همدیگر را گرفتن

سؤیوشمک:همدیگر را دشنام دادن

دیرشمک:دعوا کردن،رو در روی هم ایستادن

بؤغازلاشماق:گلوی همدیگر را گرفتن،رو در روی هم قرار گرفتن،دعوا کردن

چیرپیشماق:زدوخورد

دُروشماق:مناقشه،مجادله،رو در رو شدن

سؤپورلشمک:گلاویز شدن،در هم آویختن

همچنین برای اینکه بگوئید فلانی از در وارد شد ، بسته به شخصیت فلانی و نحوه ی ورود و مناسب گوینده با وی کلمات زیر بکار میرود:

قاپی دان گلدی(از در آمد،بطور متعارف)

قاپی دان ایچری بویوردولار(از در تشریف فرما شدند)

قاپیدان گیردی(از در وارد شد،بطور خودمانی)

قاپی دان گئچدی(از در گذشت)

قاپی دان سؤخولدو(از در خودش را چپاند)

قاپی دان تپیلدی(از در خودش را به زور تو کرد)

قاپی دان دوروتولدو(از در یواشکی تو آمد)

قاپی دان سؤروشدو(از در سر خود آمد تو،بمعنی مجازی)

در تورکی به مرغابی «اؤردک» گفته میشود ولی برای انواع آنها اسامی مختلف بکار میرود.مثلا" به اردک ماده«بورچین» و به اردک نر«سونا» و همچنین «یاشیل باش» گفته میشود

در تورکی برای اسب و اغلب حیوانات اهلی در هر سنی نام مخصوص وجود دارد.مثلا"«قولون»برای اسب نوزاد،«دای» به اسب دوساله و «یولان»به اسب پنج ساله گفته میشود

برای صداهای حیوانات مختلف و عناصر طبیعت لغات ویژه ای بکار میروند مانند:

سو شیریلتیسی:صدای شرشر آب

یارپاق خیشیلتیسی:صدای خش خش برگ

اوت پیچیلدیسی:صدای افتادت باد در سبزه

گؤی گورولتوسو:صدای غرش آسمان

قافلان نریلتیسی:صدای غرش پلنگ

قوش جیویلتیسی:صدای جیک جیک مرغ

اینکلرین بؤیورمه سی:صدای گاوها

شلاله نین چاغلاماسی:صدای ریزش آبشار

همچنین در برابر کلمه«کندن»فارسی شش کلمه تورکی موجود است که هر کدام در محل و مورد خاصی بکار می رود:

قازماق: بمعنی کندن زمین و امثال آن

یولماق:بمعنی کندن مو و کندن از ریشه

سویماق:بمعنی کندن پوست و رازهزنی

اویماق:بمعنی کندن چوب و امثال آن برای منبت کاری و در آوردن چشم بکار میرود.

قوپارماق: برای کندن جزئی از چیزی

قیرتماق:برای کندن و برداشتن جزئی از چیزی و نشگون گرفتن است.

بطوریکه مشاهده میشود در فارسی به جای کلمات مستقل تقلید صداها بطور مکرر بکار میرود.

در تورکی لغات مشابه(اومونیم)یا لغاتی همانند با معانی مختلف بسیار است که در شعر و ادبیات برای جناس و ایهام بکار میرود مانند:آت بمعنی اسب و آت بمعنی بیانداز.

زبان تورکی از نظر لغات برای مفاهیم مجرد بسیار غنی است.افعال تورکی بطوری که خواهیم دید از نظر نوع،وجه و زمان بسیار متنوع میباشد.در نتیجه زبان تورکی برای بیان اندیشه بطور دقیق بسیار مناسب و رساست.

نا گفته نماند با آنکه لغت باعث غنای زبان است ولی غنای زبان بیشتر تابع تحرک و قابلیت لغت سازی،افاده و بیان مفاهیم جدید وغنای مفاهیم مجرد همچنین تنوع بیان قدرت بیان تفرعات و تفاوتهای جزئی(نوآنس)کلام است.

با در نظر گرفتن مراتب فوق، نوائی و بسیاری از شرقشناسان معتقدند که نثر زبان تورکی برای بیان اندیشه و مفاهیم و موضوعات مختلف علمی،فلسفی،اجتماعی و ... رساتر و مناسبتر از زبانهای دیگر است.

مفاهیم و اندیشه هایی را که می توان در تورکی با یک جمله بیان نمود،جملات و شرح مفصلی را در آن زبان ایجاب می نماید.

در زبان یا همان لهجه فارسی واژه های بسیط سخت گرفتار کمبود است زیرا بیشتر آنها به مرور زمانها رها گشته و از یاد رفته است،*واژگان زبان فارسی برای مفاهیم علمی مجهز نیست*، و مترجمان ایرانی بیش از همه این درد جانکاه را احساس می کنند و از این، عذاب می برند.گاه میشود که انسان یک ساعت ،یک روز و حتی یک هفته تمام درباره بهمان تعبیر زبان خارجی می اندیشد،مغز و اعصاب خود را می فرساید و از هم می گسلد و سر انجام نیز راه به جائی نمی بردو خوانندگان هم همواره از مترجمان و ترجمه های فارسی ناخشنودی می نمایند.

افعال:افعال کار ،حرکت و حالت را بیان می کند و عنصر اصلی جمله محسوب میشوند،بطوریکه بدون فعل ،جمله نا تمام و معنی آن نا مفهوم خواهد بود.

زبانهای اورال-آلتائی عموما" و زبان و زبانهای تورکی خصوصا" از نظر افعال غنی هستند بعلاوه دارای انواع،وجوه و زمانهای متعدد و متنوع اند بطوریکه ممکن است مفاهیم و مطالبی را با یک فعل بیان نمود در حالیکه برای بیان همان مفهوم و مطلب در زبانهای دیگر نیاز به جملات مشروح و مفصل می باشد مثلا":اوسانمیشام یعنی من از او به تنگ آمده و بیزار شده ام،خوسانلاشدیق یعنی ما با هم بطور خصوصی درد و دل کردیم،قوجاقلاشدیلار یعنی همدیگر را در آغوش گرفتند و آغلاشدیلار یعنی با همدیگر گریه کردند،گئچیندیریر یعنی اعاشه را تامین می کند و ...

افعال تورکی همه با قاعده اند جز فعل ناقص فراموش شده ی ایمک به معنی بودن که بجای فعل معین بکار میرود.

 

در خاتمه این مقاله به جا خواهد بود اگر نگاهی مقایسه آمیز هر چند گذرا به چند و چون اصطلاحات و تعبیرات فعلی در زبانهای فارسی و تورکی بیاندازیم.اصطلاحات و تعبیرات فعلی که از آن در اصطلاح لغت شناسی به ترکیبات ثابت فعلی زیان نیز نام برده میشود.یکی از جالبترین و پرمایه ترین شقوق لغوی و ترکیبی زبان در ارائه معانی مجازی و تشبیهی است.

زبان فارسی که در عین حال یکی از زبانهای ترکیبی است و کلمات آن انعطاف زیادی برای تشکیل اصطلاحات و تعبیرات فعلی دارد و از وسعت و شمول زبان تورکی در ایجاد و کاربرد این نوع ترکیبات برخوردار نیست. در زبان تورکی تنها در رابطه با اعضای بدن انسانی از نوع :

باش(سر)،گؤز(چشم)،آغیز(دهان)،آیاق(پا) و امثال آن صدها اصطلاح و تعبیر وجود دارد اینک برای اینکه در این باب نموداری به دست داده باشیم به نقل تعدادی از اصطلاحات وتعبیرات فعلی رایج در زبان تورکی که از یادداشتهای آقای م.ع.فرزانه اقتباس شده در رابطه با کلمه دیل(زبان)بسنده می کنیم:

1-دیل - آغیز ائله مک(دلداری دادن،با لحن ملایم خواستار پوزش شدن،رفع رنجش و کدورت کردن.)

2-دیل آچماق:زبان باز کردن(طفل)،درد خود را باز گفتن،التماس کردن و خواهش کردن

3-دیل بوغازا سالماق:وراجی کردن،پشت سر هم و بدون وقفه حرف زدن.

4-دیل اؤیرتمک:چیزهای ندانسته را یاد دادن،حرف یاد(یکی)دادن،راه و چاه نشان دادن.

5-دیل تاپماق:تفاهم پیدا کردن،جلب رضایت و اعتماد کردن،زبان مشترک یافتن

6-دیل تؤکمک:خواهش و تمنا کردن،اصرار ورزیدن

7-دیل چیخارماق:استهزا کردن،ادای یکی را در آوردن

8-دیل وئرمک:راضی شدن،قبول دادن*دیل وئرمه مک:امکان حرف زدن به دیگری را ندادن

9-دیلده توک بیتمک: از تکرار و بازگویی یک مطلب خسته شدن

10-دیلدن دوشمک:خسته شدن،از پا درآمدن

11-دیلدن سالماق: خسته و درمانده کردن،از پا انداختن

12-دیلدن دوشمه مک:ورد زبان بودن،از یاد نرفتن،فراموش نشدن

13-دیله گتیرمک:یکی را به حرف وا داشتن،کاری را که در حق کسی انجام شده را به زبان راندن

14-دیله توتماق:با حرفهای شیرین یکی را رام کردن،بچه در حال گریه را با زبان ساکت کردن

15-دیله گتیرمه مک:یارای گفتن حرفی را نداشتن،حرفی را که گفتن آن ممکن است نگفتن

16-دیلی آغزینا سیغماماق:خود ستائی کردن،حرفهای گنده گنده گفتن

17-دیلی باتماق:نطقش خاموش شدن

18-دیله گلمک: زبان و شکوه و شکایت گشودن،به ناله و فغان آمدن

19-دیلی قیسا اولماق:به خاطر داشتن قصور،جرأت حرف زدن نداشتن

20-دیلی دولاشماق:حرفها را اشتباه گفتن،در نتیجه اشتباه و یا دستپاچگی حرفها را قاطی کردن

21-دیلی دؤنمه مک:قادر به تلقظ و ادای صحیح حرف نبودن

22-دیلی توتولماق:توان و یارایی گفتن را از دست دادن،به هنگام سخن گفتن لکنت پیدا کردن

23-دیلینه وورماماق:از چشیدن چیزی امتناع کردن

24-دیلیندن دوشمه مک:مرتبا" تکرار کردن،بطور مدام بر زبان داندن

25-دیلیندن قاچیرماق:بی هوا و بی حساب از دهانش در رفتن

26-دیلینی باغلاماق:وادار سکوت کردن

27-دیلینه باغلاماق:به گردنش گذاشتن،حرف بر زبان کسی گذاردن

28-دیلینی بیلمک(باشا دوشمک):از حال و مقالش با خبر شدن،راز دلش را حالی شدن

29-دیلینی قارنینا(دینمز یئرینه)قویماق:از زیاده گویی خودداری کردن،زبان در حلق فرو بردن

30-دیلینی دیشله مک:حرف را نا تمام گذاشتن،در وسط حرف تأمل کردن

31-دیلینی کسمک:به سکوت وا داشتن،جلو حرف یکی را به زور گرفتن

32-دیلینی ساخلاماق:از گفتن چیز خاصی خودداری کردن،سکوت را ترجیح دادن

33-دیلینی ساخلاماماق:در گفتن بی پروائی نشان دادن،حرف زیادی و بی موقع زدن

34-دیللر ازبری اولماق:به دلیل خوشنامی و به زبانها افتادن،ذکر خیر داشتن

35-دیللرده گزمک(دولاشماق):همچون امثال در زبانها گشتن.

36-دیللره دوشمک:ورد زبان خاص و عام شدن،سر زبانها افتادن،شایع شدن.

نتیجه:

زبان تورکی یکی از با قاعده ترین زبانهاست و از نظر لغات،مخصوصا" افعال بسیار غنی است.وجود قانون هم آهنگی اصوات،کلمات تورکی را موزون و آهنگدار نموده و به آنها نظم و ترتیب خاص داده است.در تورکی علاوه بر اسامی ذات لغات زیادی برای مفاهیم مجرد وجود دارد.بعلاوه لغات مترادفی با اختلاف جزئی در معنی موجود است که میدان قلمفرسائی را وسیعتر و قلم نویسنده را تیزتر و دقیقتر میسازد.

افعال تورکی به قدری وسیع و متنوع اند که در کمتر زبانی نظیر آنها را میتوان یافت.گاهی با یک فعل تورکی اندیشه و مفهومی را میتوان بیان نمود که در زبان فارسی و زبانهای دیگر نیاز به جمله و یا جملاتی پیدا می کند.از طرفی وجود پسوندهای سازنده سبب شده که قابلیت لغت سازی برای بیان مفاهیم مختلف و تعبیرات فعلی بسیار زیاد است.

نحو و ترکیب کلام در تورکی با زبانهای هند و اروپائی متفاوت است. در تورکی عنصر اصلی جمله یعنی فعل اصلی در آخر جمله قرار دارد. زبانهای هند و اروپائی عنصر اصلی جمله در ابتدا قرار می گیرد و عناصر بعدی با ادات ربط بشکل حلقه های زنجیر به یکدیگر مربوط میشوند و اگر عناصر بعدی قطع شوند سازمان جمله ناقص میشود، ولی در تورکی ترتیب عناصر جمله کاملا" بر عکس است یعنی ابتدا باید عناصر ثانوی و فرعی تنظیم و گفته شود و قسمت اصلی در آخر قرار گیرد و از همینجاست که هر نویسنده و یا گوینده تورک زبان نمایان میشود.

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:23  توسط ساوالان آذربایجان   | 

آتالار سؤزو

آللاه‌دان اوزولمييه نه اؤلوم يوخدور

آللاه قازاناننان آلار وئره‌ر بئجه‌ره‌نه

آللاه بوينووا قويسون

آللاه بيله‌سين قرغه ييبدي

آللاه دغه‌له مات وئرمه‌سين

آت آلماميش آخير چکير

آت اولان گونو آت، آري اولان گونو آري

ات قوتولاندان سورا باتمان آلان چوخ اولار

آتامين اؤلمه گيننه‌ن قورخميرام، قورخيرام عزرائيل قاپيمي تانييا

آتدان دوشور؛ يهه رده‌ن دوشمور

آج تويوق ياتار يوخودا داري گؤره ر

آدام باشينا کول اله سه ده اوجا يئرده‌ن الييه

آدام دئيير ائششه گين قولاغينا ياسين اوخويورسان

آدام دئيير آغزين پيشيريب له ر

آدام دئيير تک ائششه گلي خلوه ره دونور

آدام دئيير مئيمون يييه سينين اوزونه باخير

آدام کي سووو کوزه ده گؤردي، گونو باجادا هئچ ايش اوسته گئدمه ز

آدامليق باجاسيندان باخماييب

آدامنان ايت قاتيغي ايسته يير

آدامنان آغيز ايسته يير

آدامين آغزيندان سؤز آلير

آدون ندي رشيد آغير دئ، آغير ائشيد

آدون ندي رشيد بيرين دئ، بيرين ائشيد

آرادا مئيدان سولئيير

آراليق ايتين اوتارير

ارخ ايشته مه ميش سو بوشلاسون داغيلار گئدر

آرواد وار آرپا اونوننان آش ائله ر، آرواددا وار کرتيک باشين ياش ائله ر

آز دانيش ناز دانيش

آسلانين ائرکه‌ک ديشي سي اولماز

آغ اولسون، داغ اولسون

آغاج بار گتديقجه باش ايه‌ر

آغاجي ايچيندن قورد يئيه‌ر

آغاجين بارين يئييب قابيغين سويمازلار

آغريمييان باشا سققيز ياپيشديرمازلار

آغريمييه‌ن باشا دسمال باغلامازلار

آغرييان ديشي چکه للر

آغزووو ووردون حاراما؛ چومچه ني توت قالاما

آغزيندا دادي قاليب

آغيز دييه‌ر گؤت يييه ر

آلتداکي اوسته کينين اوزونه توپورور

آلچاقدا ياتاني سئل آپارار، اوجادا ياتاني يئل

ال الي يووار الده قاييديب اوزو يووار

ال اياغا قالدي. ( ال هايا قالدي)

ائرکه جده نده سوت ساغير

ائرکه‌ک ائششه‌ک قودوخ دولانديرماز

اؤزگه اؤزگه نين نمازين اوستورا- اوستورا قيله ر

ائششه گه دئديله‌ر دوغدون يوکون يونگول له شدي، دئدي: هاچان بير آزدا چوخالدي

ائششه گه گوجو چاتمير پالاني سؤکور

ائششه گيميز اؤلوب باشي قيزيلده ند

ائششه‌ک آنقيرار ياز کئچه ر

ائششه‌ک باشي اولوب

ائششه‌ک ساتان کوششه‌ک آلا بيلمه ز

ائل گوجو؛ سئل گوجو

ائله بيل آيي يا ده ييرمانچي دئدون

ائله قاچير آدام دئيير ناخيرچي الينده‌ن قودوخ قورتولوب

ائله قورخور جين دميرده‌ن قورخان کيمين

اؤرتولو بازار دوستلوغو پوزار

اؤلو ائششه‌ک گزير نالين چکه

اؤلور بيلير بير ايش گؤرمير

اؤلوسو اؤله‌ن اوووندو، شيوه نه گئده‌ن اووونمادي

اوت قيشه سامان قيرخ بئشه

اوتدوغوموز يئرده ايشه قالديک

اود اولسا هاراني يانديرار

اوز وئرديک آستار ايسته دي

اوزده آشيغام دالدادا آغلييه ن

اوزون آدامين آغلي توپوغوندا اولار

اوستو اؤرتولو دانيشير

اوشاق سيچدي بير يئره گلين ياخدي مين يئره

اوغرو اؤزو ائو اولماز ائو صاحابين ائوليقده‌ن سالار

اولان نه جانوننان قورويوبسان

اولان نه جانووا ال قاتيبسان

اولوبدور گؤت ياراسي

اوندان کور پيشيک ده خئيير گورمه ز

اونون قيريمين بيلير

اياغينين آلتين ائشه‌ن وار

اياق اوسته اوتوروب

ايت آشينا دونوب

ايت هوره‌ر کاروان کئچه ر

ايت کيمين آداما گلير

ايت کيمين کولليکله ري سوله نير

ايتده نده بير تيکه چؤره‌ک بورجلودور

ايتين قودوران يئرينه گئديب چيخيب

ايتينه‌ن قورد دوزه ليشسه واي چوبانين حالينا

ايتينه‌ن قوردونان يولداش اولوب

ايششه‌ک آنقيرار ياز کئچه

ايگنه ايله گور ائشير

ايلان يارپيزدان قاچار

ايلان کيمي آدامي پؤشله يير

اينسانين اؤزون گؤرميش يا دا کر کثافه تين

اللري آغاجدي

الي آغزينا چاتمير

اليم اياغيم ده يمه ميش دور اکيل

الينين دالين داغلاييب

اليوي آلتدان گتير

بئش بارماغين بئشيده بير اولماز

بئلينه ال چالان وار

باش باغلي دي ائله دي

باشين بيتله دي

باشينا بير اويون گتدي کي توي دا اوستورانين باشينا گلمئييب

باشيننان بولاغ آچيليب

باغا يول گئده نمير بيرينده بئلينه چاتير

باغدا اريک واريدي سلام عليک واريدي. باغدان اريک قوتولدو سلام عليک قوتولدو

بالام بالامين بالاسي ياريسي بالامين پاراسي ياريسي ايلانين پاراسي

بو يونون سحري ده وار

بورنو جيريلمئييب

بورنونا يئل وئرير.( بورنو يئللي دير)

بورنوننان توتسان جاني چيخه ر

بوغاز باشا بلادي اولماسا کربلادي

بولاغ گره‌ک اؤزوننه‌ن بولاغ اولا سو تؤکمه غينه‌ن بولاغ اوماز

بوينونا بيچيليب

بير آتيم باريتی وار

بير ائوين بير آداميدي

بير الينه‌ن مين قارپيز توتوب

بير باشي وار مين سئوداسي

بير تيکه چوره‌گی اووسانايا دوشوب

بير کوتوگون اوستونده مينده نه شويور دوغرانار

بير کويشه نده ايکي دووشان ماييز دوشسه اوردا خيروبره که ت قالماز

بيرليک هاردا ديرليک اوردا

بيله سينه بير پيتوو ده ييب بير پارا

بيله کده‌ن وورور

پاي اتين شورباسي اولماز

پای بؤله‌ن يا شوزومما اولار یا مغبون

پاييز اولاندا ائششه‌گی وئر ائششه گه يازدا ائششه‌گی ائششه گده‌ن آل

پوخ يييه‌ن ايتين چومچه سي بئلينده اولار

پيچاق وورسان قاني چيخماز

پيشيگه دئسون پوخون داوادي سيچه‌ر قويلار

پيشيگي دووارا قيسنايارسان قاييدار اوزووو جيرار

تاري وئره نين قاباغينا ال وئرمک اولماز ، تاري آلانين قاباغين آلماق اولماز

تاري يازاني بنده پوزا بيلمه ز

تانيش اتيمي يئسه ده سوموگومو توبرايا ييغه ر

تخت اوسته اوتوران بخت اوسته اوتورار

تزه بورنونا ايشئييب

تزه دئيير اريک شورباسي نين دنه سي وار

توپ ووراسان داغيلماز

تولکو تولکويه بويوردي تولکوده قويروغونا

تولکو سوواقلي باغا گيرمه ز

تولکويه دئديله‌ر هاني شاهيدون دئدي قويروغوم

توي اولا توي بگي ائوده قالا

توي اولا تويوق ائوده قالا

توي اولا تويوقلار ائوده قالا

توي گؤرمه ديک توي باجاسيندان باخديک کي

تويوق گئدر پوخودا گئدر

تويوق گئديب قازين يئريشين يئريسه جرجيگي جيريله ر

تک الده‌ن سس چيخمه ز

تک اليم تک باشيم

جان وئره‌ر مال وئرمه ز

جانين ييغيب خيرتده گينه

جين آزيدي جينليکده‌ن بيريدي چيخدي کوللوکده ن

چؤره‌ک اولماسادا ال چؤره‌گی اولار

چادراسيزليقدان ائوده قالميشيميش

چاغيريلان يئره ارينمه، چاغيرميييه‌ن يئره گؤرونمه

چايدان کئچه نده گوت-گوته ده ييبله ر

چوپ اوزادير

چوخ گزه‌ن چوخ بيله ر

چوخ يئمه‌ک آدامي آز يئمه غده‌ن سالار

چولو اوغورلييه‌ن يئرين بيله ر

چولون سودان چيخاردير

چيخان قان دامار دا دورماز

حشه منه‌ن دالي قالدون چپيش ساخلا اکيننه‌ن دالي قالدون آرپا اک

خالقا يار گئده ري نار گلي بيزه کور گئده ري کار گلي

خسته ني گؤره‌ن آغلار

خوشلوقونان ايلاني ييرتيقدان چيخارتماق اولار

خيارين شيرين باشيندادي

دئدي نئجه سن بير سوز دئييم چاتداياسان،دئدي نئجه سن آنلامايام پارتداياسان

دئديله‌ر ايش، قيز دئدي اره گئده‌جم، گلين دئدي آيريلاجام، قوجا دئدي اؤله‌جم، اولدو قيش، نه قيز اره گئتدي، نه گلين آيريلدي، نده قوجا اؤلدو ايشده يئرينده قالدي

دئديم ائشيده سن دا ، قانمييه سن کی

دئسون اياغون ياندي چکيل دالي چکيلمه ز

دئسون خالا دييه‌ر آنا

داري دونيادا يئددي ارخه ده‌ن بير چووالي يوخدور

داشي آتيليب

دالدادا کلي يه گله‌ن گؤز قاباغيندا دوغار

دالدان آتان توپوغا ده يه ر

دالي قاباغينا کئچمه ق اولمور

دايچا آت اولونجا ييه سي مات اولار

دريازچي اولمييه‌ن يئرده دريازچي دير

دلييه حالوا گيجه بال نئينه ر

دلييه يئل وئر الينه بئل وئر

ده وئينه‌ن نال بند کيميندي لر

ده ييرمانين بوغازينا اؤلو سالاسان ديري چيخار

دوز يئييب دوز قابين سينديرمق

دوز يولون يئرييه نمير دولايي يه شيللاغ آتير

دوستونان دوشمه ني دارا دوشه نده تاني

دولانان اياغا داش ده يه ر

دوه ديزين به يه نه‌ر ننه قيزين

دوه گؤتو ياغلاياندي

دوه گؤردون قيغين گؤمه دون

دوه لر بوغوشسا قار ياغار

دووشان گوزو آچيق ياتار

دووشان ياتديقجا قاچار

دوييه دئديله‌ر بوينون ايريدي، دئدي هارام دوزدي؟

(ديرناغينان اتين آراسينا گيرمک اولماز (اتينن سوموگون آراسينا گيرمک اولماز

ديل چيخارديب ياريم ارشين

ديل دگيل زهريدير.( ديلي وار بير باتمان. چوخ آجي ديلي وار. ديلي باشيننان يئکه دير)

ديل دييه‌ر گوت يييه ر

ديلي ايلان ديلينه اوخشه يير

ديندير چکيل دالي

سئرچه لر ده ديل آچيب

سامان سنين دگيل سامانليق کي سنيندير

سرپ ايتي قورد آپارار

سسي قويودان گلير

سفئيين باشيندا يونجا کولو بيتمه ز

سفئيين بوينوزو اولماز

سو سنه‌گی سودا سينه ر

سوبايليق سولطانليقدي

سوزو آنلايانا دييه سن

سولانان قار قالخانماز

سووون قاباغي هارا گئدسه دالي دا اورا گئده ر

سويوب سويوب قويروغونا چاتاندا موندارلاييب

سيکينه‌ن چوواني آنلامير

شانسيما کوللو کوپه ده چيخمه ز

شيطان بوغازينا هاچا ووروب

صاف دولانار شرط اودي کي ناصافي دولانديراسان

عزيزيم عزيز، تربيه م اوندان عزيز

عومرو آز دالي ياز

فت ايش گؤروب

فهيم لي اوغول نئينير دده مالين فهيم سيز اوغول نئينير

قاباقدان يئيير دالدان توکور

قاتير کيمين دير بوينينا مين بوينووا ميندير

قارداشلار ساواشدي ابله لر ايناندي

قاري قاري دانيشماق

قارني زيغليدی.(حشه مه تلي و پاخيل دير)

قارنين دا مين تولکو يان يانا ياتيب

قازان قازانا دئيير گوتون قارادي

قازماني قيزيلده‌ن ده باشلاسون گينه گوه‌ن ديبي قازار

قالان ايشه قار ياغار

قان ائششه گين مينيب گليب دوشوب قاپي دا

قان ائلييه‌ن قان ائله مئييب خبر آپاران قان ائلئييب

قره قئييد جانين آليب

قلبي يئره سو چيخماز

قوچ اکه چپيش تکه

قودوخلو ائششه‌ک کاروانا گئدمه ز

قورتدالارسان قوردو چيخه ر

قورد آغزيننان چيخيب

قورد اوره‌گی يئييب

قورد بالاسي قورد اولار

قورد دئدون قولاغلاري گورسه ندي

قورد دومانليق گزه ر

قورد يوواسيندان سوموک اسکيک اولماز

قورددان قورتولدوک قولئبانييه توش گلديک

قورشاغدان آشاغي دانيشير

قولاغ گونده بير سؤز ائشيدمه يه کار اولار

قونشوم قونشو اولسا کور قيزيم اره گئدر

قونشييه اومود اولان شامسيز قالار

قويون قوزوسونون اياغين باسلاماز

قيرميزي قار ياغيب؟

قيريله‌ن قوشونناندي

قيز قاپيسي شاه قاپيسي

قيزيلباشدي. (يوکسک روحلو و اسکيک ليلکره يئنيمه يه‌ن آدام)

قيزيم سنه دئييره م گلينيم ائشيد

قيش بير گونده قيشليغين بيلديره ر

قيش گئده‌ر اوزو قاراليق کوموره قالار

قينه مه غه قاري اوکوز

قيليج ياراسي توختار ديل ياراسي توختاماز

گؤتده‌ن باشا قيزيل اولدو ندي

گئتديک گلين گؤرمه گه، گلين گئتدي تزه‌ک ييغمه غه

گؤتيينه‌ن قاپي آچماييب

گؤزه لليک اوندور دوققوزو دوندور

(گلين توشدو تويچو سيشدی.(سيچدی

گزه‌ن اياغا داش ده يه

گوجو چاتاني وورور چاتمايانادا بير داش آتير

گون وار گون وار

مئه ده شئه گله ر

مال يييه سينه اوخشاماسا حارامدير

مسجيد قورولماميش کور قاپي دا دوروب

من آغا سن آغا اينه کله ري کيم ساغا

منيم اوره گيمنه‌ن خبر وئريب

موس موس دئيينجا دئنه موصطفي

مين يئييجون اولسون بير دئييجون اولماسين

نابلد قويي يه داش آتماق اولماز

ننه سينه باخ قيزين آل قيراغينا باخ بئزين آل

نه ايشيم ايشدير، نه اليم بوشدور

نه ايشين وار تولکيده تولکي سني هورکيده

نه سيکديغيميزده‌ن يارانديک نده سيکيلديغيميزده ن

نه ياسيميز ياسا اوخشايير نه تويوموز

نييه تبه غون قولتوغوندادي

اله باخان اولوب

هاميني بزه‌ر اؤزو لوت گزه ر

هر آنقيرانا آخير چکسون بوردان اصفهاناجاق آخير اولار

هر نه توکسون آشووا چيخاجئک قاشوقووا

هر يئر اوجادي اليوي آپار قوي اورا

هرده‌ن آسغيريرام هرده‌ن اوسگوروره م

وئرمه سه خاليق نئينه سين مخلوق

ورياني سووا وئريب

ووروسان اؤلور کيشله ييرسه‌ن گئدمير

کئچله دئديله‌ر باشووو يودون، دئدي يودومدا دره ديمده

کئچي کيمين آدامين قولاغين گميرير

کار ائشيدمه ز يان يورار

کاسيب پارا تادي يئر تاپمادي يئر تاپدي پارا تاپمادي

کاسيب يئييش گئييشين بيلسه کاسيب اولماز

کاسيبين ائوينين آشاغيسي يوخاريسي اولماز

کاسيبين چوره‌گي قوتولاندان سورا تنديري آليشار

کسب مان دگيل

کنديميز کند اولسادا يوسماجا کند اولار

کهليگي آزيب

کور آتين کور نال بندی اولار

کور پيشيگين گوزين باغلئيير

کور قوشون يوواسين آللاه الينن قويار

کور نه ايسته‌ر آللاهدان؛ بير جوت گؤز، بيري ايري بيري دوز

کول ديبينده دووشان ياتا

يئدي اوستونده نده بير کاسا سو ايچدي

يئرين آلتيندا بيلير اوستونده

يئرينه‌ن ييغيشديره سن بيلمه ز

يئمه غينه‌ن دويماديق يالاماغينان دوياجاق

ياخچي ليق ائله آت دريايا باليق دا بيلمه سه خاليق بيله ر

ياد آغلار يالان آغلار

ياد ايتين قويروغو الينده اولار

يارالي بارماغا ايشه مه ز

ياز عومرو آز

ياس توي کاسيبا بيردير

ياغلي چوره‌ک گزير

يالقوزه‌ک جاناوار کيمين گوزه گيرير

يانسين چيراغي گلسين ايشيغي

يورغانووا گؤره قيچووي اوزاد

يوز اؤلچ، بير بيچ

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:20  توسط ساوالان آذربایجان   | 

 

یئرلی سؤزلر

اره میک:نازا((ərəmik))

آغزی فالدیر: ایسته دیگی او ساعاتی گره ک اولا=زبانش فال هست:حرفهایش درست از آب در می آید

اوجقار:اوجده اولان، قیراق، یان=کنار ((ücqar))

اوزم:( منده اوزم قویمادوز قالا)=آبرو، حیا ((üzm))

بالجاق: اوزلوکون حلقه سی( اوزلوک ایکی حیصه دی: قاش و بالجاق)

بوغ یاغلاما پولو: روشوه(پول سیبیل چرب کن!)

پلته ک:دیلی توتولان، الکن=لکنت زبان داشتن((pəltək))

تشغه ل:حوققا، کله ک ( او منه تشغه ل ائتدی)=مکر،حیله(او به من حیله زد) ((təşğəl))

تلتیک:اسگیک،اسگیک ایشلره اییله ن، یئرسیز دانیشان=پست(کسیکه کارهی پست میکند،کسیکه بیجا حرف می زند..)((təltik))

تیر-توکونتو:بیر-بیرینه ده یمیش، چوخ قاریشیق دوشموش=قاطی پاتی،به هم ریخته((tır-toküntü))

جؤنگه:ایکی ایلین کئچیرده ن ائرکه ک قره مال((cöngə))

جیبیلداق: تاققیر، داز، دانقیر( باشی یانیب جیبیلداق چیخیب)=کچل،بی مو،تاس(سرش سوخته و کچل شده)

چاپیق: اوزو چوپولموش آدام=جای زخم (کسیکه صورتش زخم درونی برداشته است)

خای (گای،کاس،گیج):منگ، هوشسیز، مایماق=گیج،بی عقل ((xay-gay-kas))

خزه ل:گوزده آغاجلاردان توکوله ن یارپاق=گریه و برگ درختان که ریخته شده((xəzəl))

خیپیق: بوینو گوده و یومورو-یوغون آدام. خیپان=چاق(گردنش دایره ای و پر،آدم چاق)خیپپو!

دال: آغاجین قول-قانادی=بال و پر درخت

دانقا: اؤکوزون آشیغی، یئکه، زیرپی=کسیکه خودش را بزرگ می پندارد و لات هست

دوروف:نیشان=نشان((dürüf))

دوببه، مغرور=مغرور زققه:((zəqqə))

شالایین:لاییق، یارار، تؤره لی=لایق و شایسته((törəlı))((şalayin))

شپه:ضرر، زیان، عارضه ( بو ایشین شپه سی اونا توخوندو) ((şəpə))

شومار:هومار، صاف، دوز=صاف و ذلال((şümar))

قاخ: دنه سیز قوروموش اریک=زردآلو خشک

قاسناق: یارانین اوزونده بیته ن دری=پوستی که بر روی زخم هست

قوققو:تک، یالخی، یالنیز=تنها،تک((qoqqo))

قیسیر: چاغیندا دوغمایان حئیوان

قیلان: قیریق، نارین، خیرداجا ( قیلان یون: قیریق یون)=نازک،باریک،ریزه خورده

گلوووز:منم-منم دییه ن آدام، غود آدام=آدم مغرور،قود(کسیکه زیاد منم منم می کند) ((gəlovuz))

گولوف:دووار آلتیندا سو کئچمه ق اوچون قویولان ییرتیق=شکاف ،شکافی که برای عبور آب در زیر دیوار میگذارند((gülüf))

گیلدیر: یومورو، داییره=گرده،کره ای

له له قان دی: بوتون قاندی، اتک باش قاندی، قیپ-قیرمیزی قانا بله شیب=خون آلود

مازارات: اؤجه شگه ن، موزاحیم، کؤنه ز، لجباز=مزاحم،لجباز

ماشات : انگل، مازارات=انگل،مزاحم

کؤلگه ندیلیک: سایبان، گون آلان=سایبان

کؤنده وه رلی:یئکه-مئکه، درست و حسابی، جوثثه لی(( köndəvərlı))

کولفه:تندیرین یاننان هاوا چکه ن ییرتیغی=شکاف برای کشیدن دود تنور((kulfə))

کونگول:کوهان((kongül))

یاپالاق: یاستی، ائنلی

یالقوز: تک، یالنیز، یالخین=تک،تنها

یالقوزه ک جاناوار: تک یاشایان جاناوار، چوخ اوره گلی و قورخماز اولار=جانور تنها

یه خه نتی:سوت و قاتیغین قابین دیبینده قالانی، چوخ سووو اولان قاتیغ=ماست پر آب ((yəxəntı))

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:16  توسط ساوالان آذربایجان   | 

 

Azərbaycan Marali

Ay Qiz Qəzmə Arali

Konlüm səndən Yarali

Qözıərinə Heyranam

Azərbaycan Marali

Sən Bulaq Östə Gələndə

Qeyqaci Baxib Goləndə

Aldin Səbri,Qərari

Azərbaycan Marali

Mən Qürbanam Qozlərə

Şirin Şirin Sözlərə

Bir Qonaq Gəl Bizə

Azərbaycan Marali

Ö Gunə Qurban Çəsərəm

Qəlməsən Səndən Kosərəm

Qəzərəm Səndən Arali

Azərbaycan Marali

Qedək Qirx Qiz Yaylağina

Ceyran,coyur Öylağina

Anək İsa Bülağina

Azərbaycan Marali

Torş Su Ölsun Oynağimiz

Qozəl Şoşa Yaylağimiz

Sən Ölsan Qonaqimiz

Azərbaycan Marali

Xalq Mahnısı

آذربایجان مارالی

آی قیز گزمه آرالــــــی***ای دختر به تنهایی قدم نزن

کؤنلوم سندن یارالی***دل و جانم از دست تو زخمی هست


گــــــؤزلرینه حئیرانـام***به چشمهایش حیران مانده ام

آذربایــــجان مـــارالی***ای زیبا و قشنگ آذربایجان

سن بولاق اوسـته گلنده***وقتی تو از بالای چشمه می آیی

قییقاجی باخیب گولنــده***قیقاجی نگاه میکند و وقتی می خندد

آلدین صبری، قــــــــــراری***صبر و قرارم را از من گرفتی

آذربایــــــجان مـــــــارالی***ای زیبا و قشنگ آذربایجان

من قوربانام گؤزلـــــــــره***من به چشمهایت قربان و فدا شوم

شیرین شیرین سـؤزلره***به حرفهای شیرین تر از شیرین تو

بیر قوناق گل بــــیزلــــره***لا اقل به ما مهمان بیا

آذربایـــجان مــــــارالـــی*** ای زیبا و قشنگ آذربایجان

او گونه قــــــــوربان کســــرم***من به خاطر آنروز قربانی میکنم

گلمه سن سندن کوسه رم*** و اگر نیایی از تو قهر می کنم

گــــــــزه رم سندن آرالـــــی***و از تو به جدایی قدم میزنم و میروم

آذربایــــــــــــجان مــــــارالی***ای زیبا و قشنگ آذربایجان

گئدک قیرخ قیز یایلاغینا*** برویم به ییلاق چهل دختر

جئیران ، جویور اویلاغینا***آهو ، با بچه اش ببینیم

ائنک عیســــــا بولاغینـا*** به چشمه ائنک عیسی

آذربایـــــــجان مـــارالـــی***ای زیبا و قشنگ آذربایجان

تورش سو السون اویانغیمیز***

گؤزل شوشـــا یایلاغیمـــــــیز***شوشای زیا ییلاق مان

ســـن اولسان قونـــــــاغیمیز***اگر تو بشوی مهمان ما

آذربایــــــــــــــــجان مـــارالــی***ای زیبا و قشنگ آذربایجان

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:15  توسط ساوالان آذربایجان   | 

Musafirim

Ey Ğərib Müsafirim ,Səni Tapşiriram Allaha

mrum,Gunum,Bu Dunyada,Qozlərim Baxir Yollara

Niyə Xəbər Yoxdo Səndən,Olmuya Aşiq Olmosan

Nə Bir Namə,Nə Bir Xəbər,Məni Yaddan اixarmisan

Müsafirim Səni And Verirəm Allaha

Cavanam Mən,Omodom San,Yalqizam Mən Bu Dunyada

Mən Sənə Mohtacam Oşağ Kimin Anasina

Mən Sənə Açiqəm Məcnun Kimin Leilasina

ضmrumoz Kurtarir Olorox Peşiman ض ضtən Gunnərə

Niə Sən Baxmisan Dağilan Ellərə ,Ağliyan Qozlərə

Müsafirim Səni And Verirəm Allaha

Cavanam Mən,Omodom San,Yalqizam Mən Bu Dunyada

Mən Sənə Mohtacam Oşağ Kimin Anasina

Mən Sənə Açiqəm Məcnun Kimin Leilasina

mrumoz Kurtarir Olorox Peşiman tən Gunnərə

Niə Sən Baxmisan Dağilan Ellərə ,Ağliyan Qozlərə

Müsafirim Səni And Verirəm Allaha

Cavanam Mən,Omodom San,Yalqizam Mən Bu Dunyada

موسافیریم(ترجمه)-مسافرم

ای قریب موسافیریم سنـــــــی تاپشیریرام الله آ***ای مسافر غریب من تو را به خدا می سپارم

عومروم ،گونوم بو دونیادا گــؤزلریم باخیر یـــوللارا***عمرم،روزهایم در این دنیا همراه چشمانم منتظر به راه است

نیه خبر یوخدو سندن اولمویا عاشیق اولموسان***چرا خبری از تو نیست ،نکنه عاشق شده ای

نه بیر نامه ،نه بیر خبر منی یاددان چیغارمیسان***نه یک نامه و نه یک خبر، من را از یاد برده ای و فراموشم کرده ای

موسافیریـــــــــــــــــــم، سنـــــی آند وئریرم الله آ***مسافرم تو را به خدا قسم میدهم

جوانام من امیــدیم سن،یالقیزام مــن بو دونیادا***من جوانم و امیدم تو هستی،در این دنیا تنها هستم

مـــــن سنه موحتاجام اوشــــــاغ کیمین آنـــــاسینا***من به تو محتاجم مانند بچه به مادرش

من ســنه عــــــاشیقم مجنــون کیمـــین لــیلاسینا***من به تو عاشقم مانند مجنون به لیلایش

عومروموز کورتاریر اولوروخ پشیمان او اُتن گــــــوننره***عمرمان تمام میشود و به آن روزهای گذشته پشیمان میشویم

نیه سن باخمیسان داغیلان ائللره ، آغلییان گؤزلره***تو چرا به قوم های ویران شده و چشمان گریان نگاه نمی کنی؟

موسافیریــــــــــــــــــم ،سنـــــی آنــــد وئــریرم الله آ***مسافرم تو را به خدا قسم میدهم

جوانام من، امیدیم سن،یالقیزام مــــــــن بو دونیادا***من جوانم و امیدم تو هستی،در این دنیا تنها هستم

مـــــن سنه موحتاجام اوشــــــاغ کیمین آنـــــاسینا***من به تو محتاجم مانند بچه به مادرش

من ســنه عــــــاشیقم مجنــون کیمـــین لــیلاسینا***من به تو عاشقم مانند مجنون به لیلایش

عومروموز کورتاریر اولوروخ پشیمان او اُتن گــــــوننره***من به تو عاشقم مانند مجنون به لیلایش

نیه سن باخمیسان داغیلان ائللره ، آغلییان گؤزلره***تو چرا به قوم های ویران شده و چشمان گریان نگاه نمی کنی؟

موسافیریــــــــــــــــــم ،سنـــــی آنــــد وئــریرم الله آ***مسافرم تو را به خدا قسم میدهم

جوانام من، امیدیم سن،یالقیزام مــــــــن بو دونیادا***من جوانم و امیدم تو هستی،در این دنیا تنها هستم

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:14  توسط ساوالان آذربایجان   | 

 

بابک بو گون بير آد دئييل

بابک بوگون بير آد دئييل

يوز ايللري آشيب گلن
عصيرلره يئنيلمه ين
قهرمانليق دستانيدير

دده قورقود ائللرينين
ايگيد اوغلان٬ قوچ قيزلارين

اوزانلرين، قوپوزلارين
کيملييينين کئشييينده
ييلمازلارين
وارليغينين عونوانيدير.



بابک آدلي دايانيشما

گله جه يه آرخا دوران
قورتولوشا کؤرپو اولان
کؤنوللرده ساراي سالان
چنلي بئلده دؤولت قوران
ميللتيمين فرمانيدير.



داغ داغ دردي داغا دؤنن

دؤنه دؤنه درده دؤزن
گؤزگو کيمي بوز گؤل ايلن
دينج گؤرونن
ساوالانين وولکانيدير.



ائلي دوستاق

ديلي ياساق
آنلي آچيق، ايگيد قوچاق
تورک ائليمين سهنديدير٬ سولطانيدير.



بذ قالاسي

داش قايالاردان اولوشانبولودلارا سينه گره ن
زيروه ده بير قالا دئييل
کئچميشيمين، وارليغيمين
اؤلمز، سؤنمز چراغيدير
قودوز٬ قودورقان يادلارا
قارشي گلن قودرتيمين اوجاغيدير.



ظولمه٬ زورا٬ خيانته

گئريلييه٬ جهالته
باش ايمه ين
سئوگيميزين اوردوسودور
گووه نيدير٬ داياغيدير.



بابک بوگون بير آد دئييل

آرزولارلا٬ ييرقالانان
اوره کلرده دالغالانان
آذربايجان ميللتينين بايراغيدير.


+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:13  توسط ساوالان آذربایجان   | 

گرامر زبان ترکی

موزون سجع(بيچيملی – ئوتمه):
ايکی کليمه کی هيجالارين سايی و نؤوعو بيرگه اوْلور،آنجاق«روی»حرفينده آيری اوْلا،دئييلير.«اوچـماق»ايلـه«اوْلسون»کليمـه لـری کيمـی،کی هرايکی کليمه ايکی هجالی،هجالارين نووعوهرايکی سينده ترتيب ايله«باغلی هجا»و«بويوک هجا»ديرلار . اما«روی»حرفلری فرقليدير
.
آغ ساققاللی بابان يئری اوچماق اولسون (دده قورقود
)
هابئله«آسيب»ايله«آزار»کليمه لری کی هرايکی سی ده،ايکی هجالی و هجالارينين نووعو ترتيب ايلـه«قيساهجا»و«بويوک هجا»ديراما«روی»حرفی بيربيرينـدن فرقلـه نيرلر: الين،ديلين،گؤزون هرکيمسه ساخلار

يقيـن ديرگـؤرمز اوْل آسيب و آزار (فــدائی
)
ائلـه اوجوردا«ياس»ايله«ياش»آراسيندا موزون سجع واردير،چونکو هرايکی کليمه تک هجـالی دير و هرايکـی هجا نووعودا«بويوک هجا»دير.اما«روی» حرفلری بير بيريندن فرقلنيرلر.

ياديمدادير
وفاسيز کپه نه گين اوچوشون
بير سوْن باهار آخشامی
ياسلی ياشلي گؤزلرله
تعقيب ائده ن چيچکلري (حميد نطقی
)
کليمه آراسيندا،سجع لرين توپلانيشی
:
1- موازی سجع(آربا-ئوتمه)=اؤلچودش+روی بيرگه

2- موزون سجع(بيچيملی-ئوتمه)= اؤلچو دش+ روی باشقا
3- مطرف سجع(يانلی-ئوتمه)= اؤلچو باشقا+ روی بيرگه
خاطيرلاماق لازيمديرکی، شعريده موزون سجع ايله،قافيه قورولماز اما موازي سجع هابئله مطرف سجع لرايله،قافيه قورماق اوْلور،چونکو بونلاردا«روی»بيرگه دورور،بوقافيه شرط لريندن حساب اوْلونور
.
جومله لرآرا
:
جومله لرآرا سجع لر قارشيلاديقجا،ايکی جومله نی هماهنگ لشديرير
.
جومله نی هماهنگ لشديرن سجعلرين ان اهميت لی سی بونلاردان عبارتدير
:
1 - : تَرصيع :سارما

2 - موازنه و مماثله: اوزلاشما
3- اعنات الازدواج: قارشيليق

1-تَرصيع(سارما):
تَرصيع عربجه قيزيل ساپلارلا پارچانين اوٍزه رينه گوٍل- بوداق ناخيشی
وورماقدير.دئمه لی« تَرصيع »قماش اوستونده آلتون بوتالار تيکمه کدير. ايکی جوٍمله ده وياخود بيت ده مواز ی سجعلی کليمه لری،قارشی قويماق اوٍزه،مئيدانا گلير:
انّ الابرار لفی نعيم
انّ الفجار لفی جحيم (قرآن،انفطار13-14)
سروی جمال خلقته پيرايه فاطمه (ع)
حدی کمال خلقته بيرآيه فاطمه (ع) (حاج موسی هريسی نژاد)
بيرسی سوْلديران سوْيدير
بيرسی توْلديران توْيدير (دده قورقوت)

اوردا غم چکنه غم اسگيک دئييل
اوردا دم چکنه دم اسگيک دئييل (بختياروهابزاده)

جمالون طلعت گلزار بنزه ر
دوداغون شربت خونخواره بنزه ر (نسيمی
)
بيرسن سپه جه يم

بير من اکه جه يم
بيره من بيچه جه يم (والی گؤزتن)

شوقينه آشينا منم قبله سينه دعا دعا
دردينه مبتلا منم زخمه سينه نوا نوا (سحرخانيم)

باش يولداشی يوخدور
آش يولداشی چوخدور (آتالارسؤزو)

شول بوْيو رعنايه وئرديم کؤنلومو
شول گؤزو شهلايه وئرديم کؤنلومو
شول گونش سيمايه وئرديم کؤنلومو
شول يوزو چون آيه وئرديم کؤنلومو (نسيمی
)
موازنه ومماثله(اوزلاشما
):
ايکی جوٍمله ده وياخود بيت ده ايکی موزون سجعلی کليمه لری قارشی گتيرمک له دوزه لير.«اَطال»ايله«اَسآءَ»آراسيندا موزون سجع حاکيم دير،دئمه لی هجالارينين تعدادی ونووعو بيرگه دير اما«روی»حرفلری فرقلی دير
.
بوکليمه لر مولا اميرالمؤمنين(ع) بو الهی کلاميندا گلميشدير
:
من اطالَ الامل اساءَ العمل:(آرزيلاری اوزون اوزايان کيمسه اَمگينی ضايع ائتميش)

قاندال کيليدين باغلادی ديوانيه وئردی
ظلمت بوجاغين ساخلادی پروانيه وئردی (سحــرخانيم)

آدام آغزيندان سؤز
قازان آلتيندان کؤز (آتالار سؤزو)

من ديل دوداق سن سؤوزکيمی دينـدير منی دينـدير منی
من گـوزگـوسـن اوٍلگـوزکيمی سينـدير منی سيندير منی
(سحر خانيم
)
اسکـی پامبـوق بئز اولماز

قاری دوشمن دوست اولماز (دده قورقود
)
«ادبار»ايله «اقبال»آراسيندا موزون سجع واردير.يئنه مرتضی علی (ع)بويور
:
اذا کنتَ فی ادبارٍ والموتَ فی اقبالٍ فما اَسرَعَ الملتقی: اوزمان کی سن اوٍز چئوره سن،اؤلوم ايسه[سنه ساری ]اوٍز قوْيا،نه تئزگؤروش ال وئره جکدير
!
اَرمالينا قييما يينجا آدی چيخماز

قيز آنادان گؤرمه يينجه اؤگيت آلماز (دده قورقود)

قارا تاغيم يوکسگی اوْغول
قانلو سوييم تاشقونی اوْغول (دده قورقود
)
اعنات الازدواج(قارشيليق
):
ايکی جوٍمله نين،سوﹾنوندا گله ن فعل لرايله قافيه قورماق،ائله جه طورلو-طورلو سجع لری اوجومله لرين آراسيندا قارشيليقلي اولاراق گتيرمک ايله چيخيش ائدير. بورادا بيرداها خاطيرلاييرق کی يالنيزموازی سجع ايله قافيه قورماق ايمـکانی واردير، ومـوزون ومطرف سجعلـری ايله قافيه قورماق اوْلماز.دده قوقودون مقـدمه سيندن اؤرنک اوچون
:
«قاريلا دؤرت دورلودور؛

بيــريسی ســـــوْلدوران سوْپــدور
بيــريسی دولــــــدوران توْپــدور
بيــريسی ائـــوين داياغـــی ديــر،
بيــريسی نئجه سؤيلرسن باياغی دير

اعنات الازدواج يالنيز،« سوْپـدور »ايله« توْپـدور»ائله اوجورا سينادا«داياغی دير» ايله«باياغی دير» آراسيندا قورولور.گؤروندويوکيمی «سـوْلدوران»ايلـه «دولدوران» آراسيندادا موازی سجع حاکيـم دير.آنجاق اصـطلاح اولاراق بوجورقارشيـليقلارا «اعنات الازدواج»عنـواني وئرمه ييبلـر،اما بوسجع ين آرتيريلماسی،ايلک قطعه نين چالغی سينی فاضلا شورلانديرميشدير
.
خامنـه لی ناصـرمنظـورون دا بوقطعه سينـده،اعنات الازدواج «کوٍسوردو» ايله «گولوردو» فعل لرين آراسيندا قورولموشدور
:
«آغ يئـل اسـيردی،گاهـدان دا اوٍزدونده ريب کـوٍسـوردو، گوٍن يئره شافاق ساچارکن کؤرپه تکين گولوٍردو

شهـريارين سهنـديه منظـومه سينـده ن اوْلان بوقطعـه ده «پاريلـدار»«خاريلدار» «شاريلدار» آراسيندا اعنات الازدواج سجعی قورولموشدور؛

باليغ اولدوزکيمی گؤيلرده،دنيزلرده پاريلدار
آبشارمرواری سين سئل کيمی تؤکدوکده خاريلدار
يئل کوشولدار سو شاريلدار
بوآتالار سؤزونده«دوْلانی»ايله«بولانی»آراسيندا
:
چالاغان گؤيده دوْلانی،جوٍجه نين اوٍره گی بولانی

بوْغاجين آناسی،يارالی اوْغلونون اوستونده آغلاياراق اوْنو بؤيله اوخشايير
:
قارقييما گؤزلرين اويغوآلميش آچيگيل آخی

اون ايکيجه سوکوجويين اؤره ن اولموش ييغيشير آخی … (دده قورقود
)
«آلميش»ايله«اوْلموش»آراسيندادا اعنات الازدواج سجعی يارانميشدير

*****

قافيه هجاسي:
«قافيه»عربجه داليجا گئدن،ايزله ين،آنلاميندادير.آنجاق شعيـر صنعتينده،ايكي كليمه يه كي قافيه هجالاري عيني دورا دئييلير. «قافيـه هجاسي»ايسه سوْن واكي روي اوْلان هرهانسي هجايا وئريلـن عنـواندير.«گلدي»كليمـه سينده«دي»، «آياق»كليمه سينده «ياق» «قافيه هجا»سي ديرلار.
بيـر هجالي كليمـه لرده، «قافيه هجـاسي»ايله كليمه هجاسي بيرگه دورور.اَل،گئت دور،يئل،اوٍزكيمي.
رديف :
قافيه كليمه سينـده ن سـوْنرا، لفظي و معنوي جهتدن عيني حالدا تكرارلانان كليمه وياخود كليمه لره دئييلير.«قالدي منه» كليمه لري آشاغيداكي بيت ده رديف ديرلر؛
سانما كيم سن گئتدين اي آي يوزلوجان قالدي منه
جـان سـن ايلـه گئـتدي جسـم ناتـوان قالدي منه
شاه اسماعيل خطايي نين بوبيت ينده«جان»ايله«ناتوان»كليمه لري«قافيه كليمه»لري، «قالدي منه»كليمه لري ايسه رديف دورورلار.آنجاق راجي نين
يازين بوسؤزو سنگ مرمرده سيز
قـوْيون فـرق نامــرديلن مــرده سيز
هميشه ائدر عجز بوٍلبول گـوٍله
گره ك ناله بوٍلبول ائده،گوٍل گوٍله
شعـرينده،ايكينـجي بيتين سـوْنوندا گلَـن كليمه لري رديف دئييللر.چوٍنكو ايلك «گـوٍله» چيچـك اوٍچـون؛آنلامينـدادير،ايكينـجي«گـوٍله»ايسـه گـولومسه مك معناسينـدادير:لفظـي بيرليك دورور امّامعنوي بيرليك يوْخدور،اوْ اوٍزدن بو ايكي كليمه رديف دئييللر.
مسجّع(ئوتمه لي):
سجع عربجه قـوشـلارين اوْخوماغيدير،توركجه قوشلارين اوخوشماقلارينا،آواز لارينا
«ئوتمه» دئييرلر.
سجع ايكي شكيلده اوْلور.بيرينجي سينده كليمه لر آراسيندا قورولور,ايكينجي سي جومله لر آراسيندا ايشلنير.سجع ايله كليمه لرو جومله لر آراسيندا قورولان آهنگي، چالغيني آرتيق زنگينلشديرمك اوْلور.سجع هجالارين چئشيدلري،«روي» نين بيرگه اوْلوب اوْلماسيندان بحث ائدير،و بو بحث قافيه بحثيندن گئنيشدير.
چونكو قافيه يالنيز شعريده دانيشلير،امّاسجع بيرتك شعريده دئييل،«نثر»ده ده ايشه آلينار.آذربايجان توركجه سي سجع باخيميندان،چوْخ زنگين بيرديلدير. يوخاريدا دئييلديييي كيمي سجع ايكي بؤيوك سطحيده طرح اوْلور:

1- موازي سجع(آربا- ئوتمه)
كليمه لرآرا 2- مطرّف سجع(يانلي- ئوتمه)
3- موزون سجع(بيچيملي- ئوتمه)

سجع(ئوتمه)
1- ترصيع(سارما)
جومله لر آرا 2- موازنه و مماثله(اوزلاشما)
3 - اعنات الازدواج(قارشيليق)

موازي سجع (آربا-ئوتمه):
ايكي كلمه اؤلچودش،«روي»حرفينده بيرگه اوْلا،دئييلير.
مَرفوعه= مَوضوعه
فيها سُرُر” مَرفُوعَه و اكواب” مَوˆضوعَه ( قرآن- غاشيه13-14)
سؤز= کؤز
آدام آلتيندا سؤز،قازان آلتينداکؤز ( آتالار سؤزو)
شراب = رباب
گه ل قيـرخ اﻳلليک شرابم
رفـــده قـــالان ربابيم (حميد نطقی )

موازی سجع دوٍزتمه ﻳوْللاری:
1 - بيرهجالي كليمه لرده ايلك سوسوغو دييشمه ك ايله :
باغ داغ ساغ
من كؤلگه سيز باغ گـؤرمه ديم ائل دردی تک داغ گؤرمه ديم
گـؤزله رمی يومـوب آچــديم نئچـه دوْستو ساغ گؤرمه ديم
( رسـول رضا)
ياش قاش
قاشي کمی قامتی بوٍکولموش ياشي کيمی پيکری توٍکولموش
( فضـولـی )

باج تاج
باش اوجالديقدا دماوند داغيندان باج آليرسان
شئر اليندن تاج آليرسان
(شهريار)
2- نئچه هجالی كليمه لرده،قافيه هجاسيندا،ايلک سوسوغو دييشمه ك ايله :
بارماق بارداق قارساق قارماق
3- نئچه هجالی كليمه لرده،قافيه هجاسيندا قاباق هجالاردا ايلک سوسوغو دييشمه ك ايله :
حاخلاديم= ساخلاديم
اؤزمو زامانلارا حاخلاديم،اؤره ک اؤلکه سين سنه ساخلاديم
سحـری گـونش له آداخـلاديم،نييه مـددعا دئمـه ييم سنـه
(سحـر خانيم)
ساليرام= چاليرام
برجلردن برجلره يوللار ساليرام
سـاعاتدان – ساعاتا
اوچورام کـی ، مـن
عصيردن – عصيره
قـاناد چاليـرام.
(نبـی خـزری)

بيلديريش:
مـوازی سجـع ايله قافيـه نين فرقلنمـه سی؛قافيه ده يالنيز قافيه
هجـاسی عينـی اوْلماليدير و باشقا هجالارين بيرلييی و عينی لييی
گرک دئييلـدير.اما مـوازی سجـع ده هجالاری سايی وچئشيدی
(نـؤوعـو) بيـرگـه اولما ليدير.اؤرنک اوٍچـون«ايشلمـه ک»ايله
«ايلمک»قافيه دورورلار،بيرحالداکی موازی سجع دئييللر.
بيلديريش:
ايکی موازی سجع بيرجومله ده ياناشی گليرسه«قوشاق»صنعتی
دئييرلر. قوشاق تورکجه«تضمين الازدواج»دئمه کدير.
سوز ساز
يانار کانون ديلده عشق اوْدی اما دئييل ظاهر
مؤيد بوسـؤزه گرمييتيلن سـوزو ساز يمـدير (صــراف)
کئچه ر گئدر
عيبی يوخدور کئچه ر گئدر عوموردور
قيـشداچيخـار اوزو قــار کـؤموردور (شهـريار)
مطرف سجع(يانلی- ئوتمه):
بو نوؤع سجع ده«روی»حرفی بيرگه اوْلور اما اؤلچو لری آيری وفرقلی اوْلور.
سوز گداز
پروانه يوْلون قويما کسه پردﺓ نامــوس
وصل عالميدير سوزو گداز اوْلماسا اوْلماز (صــراف)
هر ايکی کليمه ده«ز»روی حرفی حسابلانير.اما«سوز»کليمه سی بير هجالی،«گداز» کليمه سی ايکی هجاليدير.اوسببدن اؤلچولری فرقلنير.وياخود«چمن» ايله«ياسمن» کليمه لری

صمد وورغونون بو بيتينده :
چمنلـرياسمنلـرگؤز ووروب بير جيلـوه گـؤسترسه
سـوْرار کـؤنلوم،چيـخارسيره حياتين غم اطاغيندان

*****

« سوسوق » ايله « اوٍنل»
آذربايجان توركجه سينده حرفلر ايكي بؤلومه آيريلير: سوسوق و اوٍنل.
سوسوق: سس سيز،تك لييينده سسلنمه ين،هئچ بير سس وئرمه ين هـر هـانسي حرف.
اوٍنل: سسلي، سسله شن،اؤزلويونده، تك باشينا سسله نن وسوسوق حرفلـر ايله قونوشوب اوْنلاري سسلنديرن حرفلره دئييلير.
آذربايجان توركجه سينده 23 سوسوق و 9 اوٍنل واردير. اوٍنللر ايسـه ايكي جرگه يه بؤلونورلر:قالين سسلي و اينجه سسلي.
1- قالين اوٍنللر بونلاردير: = I اﻳˇ ، =A آ ، =U او، =Oاوْ
2- اينجه اوٍنللر بونلاردير: =İ اﻳ ، Ə =اَ، =Ü اوٍ، Ö = اؤ
واج:
ديلين ان كيچيك فوْنئتيك بؤلومونه‌ «واج»ياخود«واك» دئييلير.
هجا:
آذربـايجــان ديلـچي لي يينده اؤزهرطـرفلي علمـي تحـليليني تاپمايان فوْنئتيك واحيدلردندير.اوْ ديلچي لي ييميزده ايندي يه دك خصوصي تدقيقـات موضـوعسو اوْلماميشدير.بوسببدن هجانين دوزگوٍن تانيتماغي چتين وموشكول ايشلردندير.
دانيشيق، سس دالغالارينين دال- دالا قولاغا چاتماسيدير.آنجاق دينله ين كيمسه يه
گـؤره بودالغالار،قاچ_قاچ دوْغـولور،بيرگه لشيب بوٍتونلشديكده بير سؤزو ايفاده ائديرلر. بوشيديرغي دوغولان قاچلارا«هجا»دئييلير.
اؤرنك اوچون؛«گؤزه ل»كليمه سيني ايفا ائتديكده،«گـؤ»حـرفينده دالغالارين ايلك بؤلومـو،كي اوْنلارين قـوشـولماغيندان«گؤزَل»كليمـه سي ديله نير،باشاچاتير، «ز» حـرفيني دئمـه يه باشلاماقـلا ايكينـجي بؤلـوم دوْغمايا باشلير.بو ايـكي بؤلومون
آيريجي،قاچلارين،هجالارين بيربيريندن آيريجي دير.هر«هجا»داکی اوٍنل اوْ «هجا» نين استـراكتورو مركزينده دورور.اوْسببدن،ان كيچيك«هجا»لاريالنيز،تك بيراوٍنل ايله ورولا بيليرلر.دئمه لي«هجا»بير اوٍنلدن ويا نئچه سوسوق ايله بير اوٍنلدن تؤره نير. آنجاق هرهانسي بيركليمه ده اوٍنللر ساييجا،هجا تاپيلير.«سسلي بؤلوم »، سايغيـلی دوﹾستـوم و حؤرمتـلی معلـم نورالـدين مقـدم طرفينـدن«هجا» يا وئريلن گؤزه ل عنواندير.
هجالارين بؤلومو:
1- قيسا هجا - يالنيز بيراوٍنل دن تؤره نير؛ اوْ، آ، كيمي
2- آچيق هجا- بيرسوسوق ايله بيراوٍنل دن تؤره نير؛ با، وا، سو، كيمي.
3- باغلي هجا- بيراوٍنل ايله بيرسوسوقدان تؤره نير؛اوْن،آت،اوٍت كيمي.
4- بؤيوك هجا- سوسوق+ اوٍنل+ سوسوق ساز،گوٍن، داغ كيمي.
5- اوزون هجا- سوسوق+ اوٍنل+ سوسوق+ سوسوق قورد،يورد،بَرك كيمي بوردا قئيد ائديلمه ليديركي،اوزون هجادا(سوسوق+ اوٍنل)يئرينه تك بير(اوٍنل)ده گلـه بيليـر،دئمـه لـي: اوٍنل+ سوسوق+ سوسوق چئشيتلي هجالاردا اوزون هجا ساييلاجاقلار. ايلك، اؤرت، اَنگ، كيمي.

- اؤلچودش (هم وزن) كليمه لر:
هرايكـي كليمـه يه كـي هجالارينين سايي برابر،چئشيتلـري ايسه بيرنؤوعدن اوْلا دئييلير.اؤرنك اوچون،«قارداش»ايلـه«بارمـاق»اؤلچـودش ديرلر،چونكو هرايكي سي، ايكـي بؤيوك هجـادان تشكيـل تاپميشلار.«سَريلديم»ايله«يوْرولدوم»كليمـه لـري اؤلچودش ديرلر،
چونكـو،هرايكـي سيندده هجالارين سايي اوچ،نؤوعلري ايسـه ترتيب ايلن،آچيق، بؤيوك، بؤيوك دورلر.«گؤز»ايله«گوٍن»كليمه لري ده اؤلچودش ديرلر،چـونكو هر‌ ايكي سي بير بؤيوك هجادان مئيدانا گلميشلر.
گؤروندويو كيمـي اؤلچـودش كليمه لرده،هجالارين سايي،ائلـه جه ده هجالارين نؤوعو و دوٍزوٍلمه سي ترتيبي عيني اوْلورلار.

رَوي:
كليمه نين كؤكوندن اوْلان ان سوْن«واك»ينا دئييلير.
آدلاردا سوْن حرف ايله«روي»عيني دورورلار.اؤرنك اوچون؛«بارمـاق»كليمه سينده «ق»حـرفي«رَوي»حسابلانير.ائله جه ده«گـوٍنش»كليمـه سينـده«ش»حـرفي«روي» دورور.
فعل لره گلديكده،«روي»فعلين كؤكونون سوْن حرفينه دئييلر.دئمه لي فعلين الحاقي اوْلان شخصـي عوض ليك لري هابئله زامان شكيل چيلريندن اؤنجه گله ن، فعلين كؤكونون سوْن حرفينه اطلاق اوْلونماليدير.آنجاق هرفعلين،اؤز زامانينا داير تصريفينده دييشيلمه ين سوْن حرفه،واكا«روي»دئييلير.اؤرنك اوٍچون«گؤردوم»ده روي«و»اوْلور، هابئله«گلديك»ده روي «ي»دورور.

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:10  توسط ساوالان آذربایجان   | 

سلام ساوالان ديارينن
سرين سولي بولاغلاردان
ياشيل يارباق بوداغلاردان

لاله رنگى ياناغلاردان
گل سوزولن دوداغلاردان
سيزه سلام سيزه سلام گتيرميشم

قاطار قاطار دورنالاردان
ياشيل باشلى سونالاردان
آذربايجان ديارينن
كوراوغلونين نگارينن
سيزه سلام سيزه سلام گتيرميشم
قوج نبى نين هجرنيدن
ستارخانين هنريندن

سيزه سلام سيزه سلام گتيرميشم

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:8  توسط ساوالان آذربایجان   | 

گونلر(روزها)

شنبه:شنبه

بازار گونو:یک شنبه

بازار ائرته سی:دوشنبه

چه رشنبه آخشامی:سه شنبه(تَرک گونو نیز به سه شنبه گفته میشود)

چه رشنبه گونو:چهارشنبه

جُمعا آخشامی:پنج شنبه

جمعه گونو:جمعه

آیلار(ماه ها)

آپریل:فروردین

مای:اردیبهشت

ایون:خرداد

ایول:تیر

آوقوست:مرداد

سئنتیابر:شهریور

اوکتیابر:مهر

نویابر:آبان

دئکابر:آذر

یانوار:دی

فئورال:بهمن

مارت:اسفند

فصیلر(فصل ها)

یاز:بهار

یای:تابستان

پاییئز:پاییز

قیش:زمستان

سایلار(اعداد)

بیر:یک

ایکی:دو

ایگیرمی:بیست

اوچ:سه

اوتوز:سی

دؤرد:چهار

قیرخ:چهل

بئش:پنج

اللی:پنجاه

آلتی:شش

آلتمیش:شصت

یئددی:هفت

یئتمیش:هفتاد

سککیز:هشت

سِکسان:هشتاد

دوققوز:نه

دوخسان:نود

اون:ده

یوز:صد

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:6  توسط ساوالان آذربایجان   | 

حیوانات آدی

اؤرده‌ک: اردکORDƏK

ائرکه‌ج: بز نر چند ساله اخته شده و پیشاهنگ گلهƏRKƏC

ائرکه‌ک: نرƏRKƏK

ائششه‌گ: الاغ، گوش دراز، خرEŞƏK

اؤکوز: گاو نرOKOZ

آت: اسبAT

آق قوش(سئرچه): گنجشکAQ QUŞ

اوو: آهوOV

ایت: سگİT

آیغیر: اسب نرAYĞİR

ایلان: مارİLAN

ایلانا آغری وئره‌ن: بزدوشİLANA AĞRY VERƏN

اینک: گاو مادهİNƏK

آیی: خرسAYİİ

بئچه(خوروس): خروسBECHƏ-XOROZ

باغا(توسباغا): لاک پشتBAĞA-TUSBAĞA

بایقوش: جغدBAYQUŞ

بیزوو: گوسالهBİZOV

بیلدیرچین: بلدرچینBİLDİRCHİN

توغلی: بره ای که یک سالش تمام شده استTOĞLİ

تولا( کوچوک): توله سگTULA-KOاUK

تولکی: روباهTULKU

تویوق: مرغTOYOQ

تکه: بز نرTEKƏ_TƏKƏ

جؤنگه: گاو نر دوسال تمامCONGƏ

جئیران: جیرانCEYRAN

جوجه:(cücə )جوجه COCƏ

چپیش(بئچی): بزغاله، اوغلاقCHİPİŞ-BECHİ.OĞLAQ

چوققا: بچه خرسCHOQQA

چکیرتگه(چکچه‌گگی): ملخاƏKİRTGƏ

خنگه‌ر: گاو نری که بیضه چپش را عقیم کرده باشندXƏNƏGƏR

دؤوشان: خرگوشDضVŞAN

دؤووز: خوک صحراییDOVUZ

دانا: گوساله یک سال تمامDANA

دای: کره اسبی که یک سالش تمام شده باشدDAY

دایلاق: بچه شتر؟DAYLAQ

دوگه: گاو ماده دوسال تمام که برای سال آینده خواهد زاییدDOQƏ

دَوهَ: شترDƏVƏ

دیشی: مادهDİŞİ

سؤسه‌ر: راسوSUSƏR

سو ایلانی: مار آبیSU İLANİ

سوایتی: سگ آبیSU İTİ

سوپا: خر دو تا سه ساله که هنوز برای بار کشی استفاده نمی‌شودSUPA

سیچان: موشاAN

شیشه‌ک: گوسفند دوساله و قوچ دوسالهŞİŞƏK

فره: جوجه پرندگانFƏRƏH

فریک: مرغ یک سال تمامFƏRİK

قابان: خوک نرQABAN

قاتیر: استر، قاطرQATİR

قارا قوش: پرستوQARA QUŞ

قاریشقا: مورچهQARİŞQA

قره قوش: بازQƏRƏ QUŞ

قره قیز: اره‌میک ائششه‌گQƏRƏQİZ

قوچ: قوچQOا

قودوخ: کره خرQODUX

قورد: کرمQURD

قورد، جنه‌وار: گرگQURD(CANAVAR)

قورداق: کرم خاکیQURDAQ

قوزغون: کرکسQOZĞUN

قوزو: برهQOZO

قولان: کره اسب دوسالهQOLAN

قومری: قمریQOMRY

قویون: گوسفندQOYUN

قیرخ ایاق: خرچنگQİRX ƏYAQ

قیزبوغان: آفتاب پرستQİZ BOĞAN

گؤیه‌رچین: کبوترQOYƏRاİN

ماچا، قانجیخ: الاغ و استر مادهMAاA(QANCİX)

مایدان: اسب مادهMAYDAN

هئشته‌رخان: بوقلمونHƏŞDƏRXAN

هورا: بز نر یک سال به بالاHORA

کئچی(بئچان): بزKEاİ

کپه‌نه‌ک: پروانهKƏPƏNƏK

کرتده‌نکه‌له: مارمولکKƏRTƏNKƏLƏ

کل: آهوی نرKƏL

کله: گاوی که اخته نشده و با گاو ماده جفتگیری می کند( درهرسن و سالی)KƏLƏ

کهلیک: کبکKƏHLİK

کوروک، دایچا: کره اسبKORUK(DAYاA)

کوششه‌ک: بچه شتر؟KOŞƏK

کویه‌ر: بز ماده یک سال تمامKOYƏR

کیرپی: چوجه تیغیKİRPY

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:3  توسط ساوالان آذربایجان   | 

تعدادی از کلمات متضاد ترکی

آلچاق - اوجا ( کوتاه - بلند)


گه ن - دار ( گشاد - تنگ)


ایشیق - قارانلیق ( روشن - تاریک)

 
اوزون - قیسسا ( دراز - کوتاه)


آشاغی - یوخاری ( پایین - بالا)


ایستی - سویوق (گرم - سرد)


آجی - شیرین (تلخ - شیرین)


دادلی - دادسیز ( خوشمزه - بدمزه)


آریق - کؤک ( لاغر - چاق)


قوجا - جاوان ( پیر - جوان)


آنلایان - آنلاماز ( فهمیده - نفهم)

ده لی - عاغیللی ( دیوانه - عاقل)

آرتیق - اسگیک ( کم - زیاد)

یازماق - پوزماق ( نوشتن - پاک کردن)

یاخین - اوزاق ( نزدیک - دور)

یاندیرماق - سؤندورمه ک ( روشن کردن - خاموش کردن)

 
آز - چوخ ( کم - زیاد)


آج - توخ (گرسنه - سیر)


آق - قارا ( سفید - سیاه)


آچماق - باغلاماق (باز کردن - بستن)


آشاغی - یوخاری (پایین - بالا)


آریق - کؤک (لاغر - چاق)


آغیر - یونگول (سنگین - سبک)


اولو - دیری (مرده - زنده)

 
آلجاق - اوجا (کوتاه - بلند)


ایتیرمه ک - تاپماق (گم کردن - پیدا کردن)


ال آچیق - قیتمیر (دست و دل باز - خسیس)

 
اوزون - قیسسا (دراز - کوتاه)


ایستی - سویوق (گرم - سرد)


ایتی - کوت (تیز - کند)


آجی - شیرین (تلخ - شیرین)


قوجا - جاوان (پیر - جوان)

 
وارلی - کاسیب (ثروتمند- فقیر)


توی - یاس (جشن - عزا)


یاغلی - یاوان (چرب - بدون چربی)


گونوز - گئجه (روز - شب)

 
پیس - یاخجی ( بد - خوب)


دایاز - ده رین (کم عمق - عمیق)


یئکه - خیردا (بزرگ - کوچک)


اورا - بورا ( آنجا - اینجا)

 
گوزل - چیرکین ( زیبا - زشت )


آچماق - باغلاماق (باز کردن - بستن)

 
وار - یوخ (هست - نیست)


یاش - قورو (تر - خشک)


گه ن - دار (گشاد – تنگ)

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:2  توسط ساوالان آذربایجان   | 

فهرست لغات ترکی (اجزای بدن)

اجزای دست

باش بارماق:انگشت شصت

چه چه له بارماق: انگشت کوچک

شهادت بارماقی:انگشت اشاره

ال بارماقی:انگشت دست

اورتا بارماق:انگشت وسط

بارماقین بندی:بند انگشت

الین ایچی:کف دست

بیلنگ:مچ دست

دیرناق:ناخن

دیرسک:آرنج

قول:بازو

دری:پوست

اجزای سرو صورت

کله سومویو:جمجمه،آهیانه

دیلین اوجو:نوک زبان

قاش:ابرو

بورون:بینی

کیرپیک:پلک

به به ک:مردمک

آزی دیش:دندان آسیاب

بویونون آردی:پس گردن

کؤپک دیشی:دندان نیش

بویوک آزی:دندان آسیاب بزرگ

کسیجی دیش:دندان پیش

آلین:پیشانی

قولاغین پرده سی:پرده گوش

بئیی نقاپاغی:جمجمه

گؤز:چشم

چه نه:چانه

آغیز:دهان

دیش:دندان

باش:سر

بورون دئشیگی:سوراخ بینی

داماغ:سقف دهان

باشین قاپاغی:فرق سر

انگ:فک

بویون:گردن

قولاق:گوش

بوغاز:گلو

دوداق:لب

یاناق:گونه

قیل، ساچ، توک:مو

اجزای پا

آیاق بارماقی:انگشت پا

یان:باسن

آیاق:پا

بود:ران

دیز:زانو

قیچ:ساق پا

بود عضله سی:کشاله ران

توپوق:مچ پا

دیگر اعضای بدن

بئل:کمر

کوره ک:پشت

اوره ک:دل

قارین:شکم

دؤش پاجا:سینه

سینیر:عصب

دامار:رگ

شاه دامار:ورید

نفس بوروسو:نای

 قیزلیق:پرده بکارت

اواولیت:تخمک

یومورتالیق:تخمدان

 اونورغا سوتونو:ستون فقرات

اوز:صورتدالاق:طحال

اؤد:کیسه صفراوزی

گمیرچک:غضروف

بؤیرک:کلیه

قارا جیگر:کبد

بوغاز وزی سی:لوزه

سیدیک لیک:مثانه

بئیین:مغز

فقره:مهره

مقعد:مقعد

بند:مفصل

معده:معده

غضله:ماهیچه

قادین تؤره مه جهازی:مهبل

تؤره مه اور قانیزمی:آلت تناسلی

باغیر ساق:روده

یوغون باغیرساق:راست روده

آغ جیگر:ریه

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 11:0  توسط ساوالان آذربایجان   | 

فهرست لغات ترکی (آ)

آز :کم

اَت : گوشت

آرخ : جوی آب

آشیریم : خاکریز

ایظطراب : اظطراب

آژان : پاسبان

آی : ماه

آنا: مادر

آتا : پدر

اََل :دست

ائو : خانه

اورک : دل

آچار : کلید(وسیله ای که برای باز کردن بکار میرود)

اعلا : عالی

اؤلوم : مرگ

اینک : گاو

آغاردان : سفید کننده

اوغلان:پسر

آچیق یاخا:یقه باز

آیاق قابی:کفش

ایدمان:ورزش

اوزون:بلند

اوست کؤینه یی: پولیور

اوزونگیلی: رکابدار

آلت گئییمی:زیر پوش

اوچ بوجاق یایلیق:روسری سه گوش

اَل سومکاسی:کیف دستی

ایره لی : جلو

اوگی : نا تنی

اینام : باور، عقیده

اوزگور : آزاد

اوُمماق : آرزو کردن، انتظارداشتن

اومود : امید

ایلک : اول،اولین

ایلک تحصیلات : دوره ابتدایی

آلیشماق : شعله ور شدن

امکداش : همکار

امک : کار، زحمت ، تلاش

اوغور : موفقیت

اوزمان : متخصص

آراشدیرماق : تحقیق ،جستجو

آرایشدیریجی : محقق

آیدین : روشنفکر

اویرنجی : دانشجو، دانش آموز

آنسکلو پئدی : دايره المعارف

اوغروندا : در راه....

آرخا(گری، دال) : پشت،از عقب

ایلگیلنمک : مرتبط شدن،ارتباط برقرار كردن

اؤزرللیک : خصوصیت

آرخایین : امین، مطمئن

آلیزلیق : خسته لیک، مریضی

اندیتور : ویراستار

اوتمک : ترانه خواندن

آنلام : مفهوم

آتلار : افتادن، گرفتار شدن

ائل : قوم ، قبیله

اویما چیلیق : کنده کاری

آکتیو،ایفاچی : هنر پیشه

استحصالچی : تهیه کننده

آکتریسا : هنر پیشه زن

استول : صندلی

آرخا : عقب

اوزمه : شنا

آت چاپما : اسب سواری

آوتوموبیل سورمه : ماشین سواری

ایدمان گئییمی : لباش ورزشی

ایدمان آیاق قابی : کفش ورزشی

اوتاق یولداشی : هم اوتاقی

اوخشارلیق : تشابه

ایلگی : رابطه

ایسمارلاماق : نثار کردن،سپردن

آیدین : واضح، روشن

ایلک : نخست

اؤتمک : سپری شدن

آرتماق : افزودن

آدلیم : مشهور

ائله جه : همچنین

اؤن : مقابل،پیش

اؤزل : ویژه،مخصوص

اؤزللیک : ویژگی،خصوصیت

اؤوزللیکله : به ویژه،بخصوص 

اؤیرتمن : معلم

آجیناجاق( آجیناجاقلی) : تلخ و آزاردهنده

اویلاق : سرزمین،جولانگاه

آلتین : طلا

اووچو: شکارچی

اورپك (باش اؤرتوگو- چرقت):  چادر،روسري

اوزه يي (ايچي- هسته سي) : داخل چيزي،هسته چيزي

ايز : علامت- تاثير

اكليل (بيربسته ساچ) : موهاي بسته شده

ايتگي : ضايعه

ايرنج (ايرگنمه لي) : چيزي كه آدم از آن متنفر ميشود.

انتباه ( آييق ليق- ساييق ليق) : آگاهي، با اطلاعات

اجتهاد (صاحب نظرليك- فتوا) : فتوا،كسيكه صاحب نظر است.

ايلگي : علاقه

اويغونسوز: نامناسب

افاده )بيان ائتمك) : بيان كردن

آنا ياسا : قانون اساسي

آخينينا )جريانينا- گئديشينه) : در جريانش،در طول...

ایشیق : روشن

ایضاحلی:تشریحی

 

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 10:55  توسط ساوالان آذربایجان   | 

فهرست لغات ترکی (ب)

بئی : داماد

بورا : اینجا

بوغاز : گلو(براي انسان)

بیدان : نهال

بوشقاب : بشقاب

بولوز:بلوز

بؤیوک:بزرگ

بوتؤو گئییم:لباس سرهم

باغلی آیاق قابی:کفش ِ بندی

باشماق:دمپائی

بویلولوق گئییمی:لباس حاملگی

بیوقرافیا:زنگینامه

بایراق : پرچم

بیلگی سایار : کامپیوتر

باشقان : رئیس

بالتا : تبر

باشقا : دیگر،غیر

بدن یوموشالتما : نرمش

بیرینجی تور : نیمه اول

بیلگین : دانا،دانشمند 

بیلرزیک : النگو، دستبند

بويلار (دستانلار) : عياران

بولانليق (كئدر) : تيره، سياهي

 
+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم خرداد 1385ساعت 10:53  توسط ساوالان آذربایجان   |